Bunun
בונון
אוסטרונזית (בונון)
בונון היא שפה פורמוזית (אוסטרונזית) של בני בונון, המתגוררים בכפרים הגבוהים ביותר במרכז טאיוואן, לא אחת מעל 1,000 מטר. מונים כ-60 אלף בני בונון וכ-12 אלף דוברים שהשפה היא שפת אמם בחיי היומיום, והיא כוללת חמש קבוצות ניב עיקריות (Isbukun, Takbanuaz, Takivatan, Takbakha, וכן Takituduh הנכחדת או הגוססת); Isbukun היא הסטנדרט המודרני. בונון מפורסמת בכל העולם בזכות שיר הקציר הרב-קולי בן שמונת הקולות «Pasibutbut», אחת ממסורות המוזיקה הרב-קולית הילידית המוכרות ביותר באסיה, שתועדה בידי קורוסאווה טאקאטומו בשנת 1943 והוגשה לארכיוני האתנומוזיקולוגיה של אונסק"ו.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בבונון
מים
danum
/danum/
אש
sapuz
/sapuz/
שמש
vali
/vali/
ירח
buan
/buan/
כוכב
bintuhan
/bintuhan/
אמא
tina
/tina/
אבא
tama
/tama/
אני
saikin
/saikin/
אתה
suu
/suʔu/
שם
ngaan
/ŋaan/
עין
mata
/mata/
יד
ima
/ima/
לב
is-ang
/isaŋ/
אהבה
madaidaz
/madaidaz/
עץ
kahu
/kahu/
בית
lumaq
/lumaq/
כלב
asu
/asu/
חתול
ngingiyaw
/ŋiŋijaw/
לאכול
maun
/maun/
לשתות
muqun
/muqun/
אחד
tasa
/tasa/
שתיים
dusa
/dusa/
שלום
uninang
/uninaŋ/
תודה
uninang
/uninaŋ/
טוב
masial
/masial/
מקורות
- Ethnologue: bnn
- Li (1988) A Comparative Study of Bunun Dialects
- Kurosawa (1943) Takasago-zoku no ongaku
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Austronesian (Bunun) קשורות
| משמעות | בונון | פרוטו-אוסטרונזית | פאיוואן | טאו (יאמי) | מנדר | מרנאו | מלאית עתיקה |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | danum /danum/ | *daNum /daNum/ | zaljum /zaɭum/ | ranom /ranom/ | uai /uai/ | ig /iɡ/ | ayar /ajar/ |
| אש | sapuz /sapuz/ | *Sapuy /Sapuy/ | sapuy /sapui/ | apuy /apuj/ | api /api/ | apoy /apoj/ | api /api/ |
| שמש | vali /vali/ | *waRi /waRi/ | qadaw /qadaw/ | araw /araw/ | mata allo /mata alːo/ | alongan /aloŋan/ | matari /matari/ |
| ירח | buan /buan/ | *bulaN /bulaN/ | qiljas /qiɭas/ | vehan /vehan/ | bulang /bulaŋ/ | bolan /bolan/ | bulan /bulan/ |
| כוכב | bintuhan /bintuhan/ | *bituqen /bituqen/ | vituqan /vituqan/ | vituen /vituən/ | bittoeng /bittoeŋ/ | bito-on /bitoʔon/ | bintang /bintaŋ/ |
| אמא | tina /tina/ | *ina /ina/ | kina /kina/ | ina /ina/ | indo /indo/ | ina /ina/ | ibu /ibu/ |
| אבא | tama /tama/ | *ama /ama/ | kama /kama/ | ama /ama/ | ama /ama/ | ama /ama/ | bapa /bapa/ |
| אני | saikin /saikin/ | *aku /aku/ | tiaken /tiakən/ | yaken /jakən/ | iyau /ijau/ | ako /ako/ | aku /aku/ |
| אתה | suu /suʔu/ | *iSu /iSu/ | sun /sun/ | imo /ʔimo/ | io /iʔo/ | seka /sɵka/ | kamu /kamu/ |
| שם | ngaan /ŋaan/ | *ŋajan /ŋajan/ | ngadan /ŋadan/ | ngaran /ŋaran/ | sanga /saŋa/ | ngaran /ŋaran/ | ngaran /ŋaran/ |
| עין | mata /mata/ | *maCa /maCa/ | maca /matsa/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| יד | ima /ima/ | *lima /lima/ | lima /lima/ | kamay /kamaj/ | lima /lima/ | lima /lima/ | tangan /taŋan/ |
| לב | is-ang /isaŋ/ | *pusuq /pusuq/ | varung /vaɾuŋ/ | paso /paso/ | ate /ate/ | pusoʔ /pusoʔ/ | hati /hati/ |
| אהבה | madaidaz /madaidaz/ | — /—/ | nasaqaqa /nasaqaqa/ | makakdeng /makakdəŋ/ | mappinawa /mapːinawa/ | kalimo /kalimo/ | sayang /sajaŋ/ |
| עץ | kahu /kahu/ | *kaSiw /kaSiw/ | kasiw /kasiw/ | kayo /kajo/ | kaju /kaju/ | kayo /kajo/ | kayu /kaju/ |
| בית | lumaq /lumaq/ | *Rumaq /Rumaq/ | umaq /umaq/ | vahay /vahaj/ | boyang /bojaŋ/ | walay /walaj/ | rumah /rumah/ |
| כלב | asu /asu/ | *asu /asu/ | vatu /vatu/ | ino /ino/ | asu /asu/ | aso /aso/ | anjing /andʒiŋ/ |
| חתול | ngingiyaw /ŋiŋijaw/ | — /—/ | ngiaw /ŋiaw/ | koving /koviŋ/ | mio /mio/ | pusa /pusa/ | kucing /kutʃiŋ/ |
| לאכול | maun /maun/ | *kaen /kaen/ | keman /kəman/ | kuman /kuman/ | ma'ande /maʔande/ | mangan /maŋan/ | makan /makan/ |
| לשתות | muqun /muqun/ | *inum /inum/ | temekel /təməkəl/ | minum /minum/ | minung /minuŋ/ | minom /minom/ | minum /minum/ |
| אחד | tasa /tasa/ | *isa /isa/ | ita /ita/ | asa /asa/ | mesa /mesa/ | isa /isa/ | sa /sa/ |
| שתיים | dusa /dusa/ | *duSa /duSa/ | drusa /ɖusa/ | doa /doa/ | dua /dua/ | dowa /dowa/ | dua /dua/ |
| שלום | uninang /uninaŋ/ | — /—/ | masalu /masalu/ | akokay /akokaj/ | salama' ma'ondong /salamaʔ maʔondoŋ/ | kapian /kapijan/ | — /—/ |
| תודה | uninang /uninaŋ/ | — /—/ | masalu /masalu/ | ayoy /ajoj/ | kuru' sumanga' /kuɾuʔ sumaŋaʔ/ | salamat /salamat/ | — /—/ |
| טוב | masial /masial/ | — /—/ | nguanguaq /ŋuaŋuaq/ | mapia /mapia/ | macoa /matʃoa/ | mapia /mapija/ | baik /baik/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.