Wallisertiitsch
Allemand valaisan
indo-européen (germanique → occidental → haut-allemand → alémanique → alémanique supérieur)
Le valaisan allemand (Wallisertiitsch) est le dialecte alémanique le plus conservateur, parlé dans le Haut-Valais. Il conserve des traits du vieux haut-allemand perdus ailleurs — le groupe /nk/ (Hung « chien » contre l'allemand standard Hund), des voyelles fermées non arrondies et les diphtongues du vieux haut-allemand ei/ou — et déplace systématiquement /k/ vers [x]. Mutuellement inintelligible avec le suisse allemand de Zurich.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Allemand valaisan
Eau
Wasser
/ʋasːər/
Feu
Fyyr
/fyːr/
Soleil
Sunna
/ˈsʊnːa/
Lune
Mánu
/ˈmaːnʊ/
Étoile
Stäru
/ˈʃtæru/
Mère
Mu̜eter
/ˈmuə̯tər/
Père
Vattär
/ˈfatːær/
Je
ich
/ɪç/
Tu
du
/du/
Nom
Namu
/ˈnamu/
Œil
Oig
/ɔɪ̯ɡ/
Main
Hand
/hand/
Cœur
Härz
/hærts/
Amour
Liebi
/ˈliə̯bi/
Arbre
Boum
/bɔʊ̯m/
Maison
Hus
/huːs/
Chien
Hung
/hʊŋk/
Chat
Chatza
/ˈxatsa/
Manger
ässu
/ˈæsːʊ/
Boire
trichu
/ˈtrɪxʊ/
Un
eis
/æɪ̯s/
Deux
zwei
/tsvɛi/
Bonjour
Tagwol
/ˈtaɡʋol/
Merci
Vergälts Gott
/ferˈɡæltsɡot/
Bon
güet
/ɡyə̯t/
Coucou
Gugger
/ˈɡʊɡər/
Ordinateur
Computer
/komˈpjuːtər/
Sushi
Sushi
/ˈsuʃi/
Sources
- Bohnenberger, Karl (1913) Die Mundart der deutschen Walliser im Heimattal und in den Aussenorten. Frauenfeld: Huber.
- Henzen, Walter (1932) Der Genitiv im heutigen Wallis. PBB 56.
- Christen, Helen et al. (2010) Kleiner Sprachatlas der deutschen Schweiz. Frauenfeld: Huber.
- Glottolog: Highest Alemannic
Mots comparés
Comparé aux langues Indo-European (Germanic → West → Upper German → Alemannic → Höchstalemannisch) apparentées
| Sens | Allemand valaisan | Suisse alémanique | Walser | Allemand (Suisse) | Haut allemand moderne précoce (époque de Luther) | Francique oriental | Limbourgeois |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | Wasser /ʋasːər/ | Wasser /vasːər/ | Wasser /vasːər/ | Wasser /ˈvasər/ | Wasser /ˈvasːər/ | Wasser /vasːə/ | water /vatər/ |
| Feu | Fyyr /fyːr/ | Füür /fyːr/ | Für /fyːr/ | Feuer /ˈfɔɪ̯ər/ | Fewr /foɪ̯r/ | Feier /faɪɐ/ | vuur /vyːr/ |
| Soleil | Sunna /ˈsʊnːa/ | Sunne /sʊnə/ | Sunna /sʊnːa/ | Sonne /ˈsɔnə/ | Sonne /ˈzɔnə/ | Sunn /sʊn/ | zón /zɔn/ |
| Lune | Mánu /ˈmaːnʊ/ | Mond /moːnd/ | Maa /maː/ | Mond /moːnt/ | Mond /moːnt/ | Maa /maː/ | maon /maːʊn/ |
| Étoile | Stäru /ˈʃtæru/ | Stärn /ʃtærn/ | Stärn /ʃtærn/ | Stern /ʃtɛrn/ | Stern /ʃtɛrn/ | Stern /ʃtɛrn/ | sjter /ʃtɛr/ |
| Mère | Mu̜eter /ˈmuə̯tər/ | Mueter /muə̯tər/ | Müeter /myə̯tər/ | Mutter /ˈmʊtər/ | Mutter /ˈmʊtər/ | Mudder /mʊdɐ/ | mam /mam/ |
| Père | Vattär /ˈfatːær/ | Vatter /fatər/ | Atti /atːi/ | Vater /ˈfaːtər/ | Vater /ˈfaːtər/ | Vadder /fadɐ/ | pap /pap/ |
| Je | ich /ɪç/ | ich /ɪx/ | ich /ix/ | ich /ɪx/ | ich /ɪç/ | i /i/ | ich /ɪç/ |
| Tu | du /du/ | du /duː/ | du /du/ | du /duː/ | du /duː/ | du /du/ | doe /du/ |
| Nom | Namu /ˈnamu/ | Name /ˈnaːmə/ | Name /ˈnamə/ | Name /ˈnaːmə/ | Name /ˈnaːmə/ | Nama /ˈnamɐ/ | naam /naːm/ |
| Œil | Oig /ɔɪ̯ɡ/ | Aug /aʊ̯ɡ/ | Oug /oʊɡ/ | Auge /ˈaʊɡə/ | Aug /aʊk/ | Aach /aːx/ | oug /ɔux/ |
| Main | Hand /hand/ | Hand /hand/ | Hand /hant/ | Hand /hant/ | Handt /hant/ | Hand /hand/ | handj /hanʲ/ |
| Cœur | Härz /hærts/ | Härz /hærts/ | Hërz /hɛrts/ | Herz /hɛrts/ | Hertz /hɛrts/ | Herz /hɛrts/ | hart /hart/ |
| Amour | Liebi /ˈliə̯bi/ | Liebi /liə̯bi/ | Liebi /liə̯bi/ | Liebe /ˈliːbə/ | Liebe /ˈliːbə/ | Liebe /liːbə/ | leefde /leːfdə/ |
| Arbre | Boum /bɔʊ̯m/ | Baum /baʊ̯m/ | Boum /boʊm/ | Baum /baʊm/ | Bawm /baʊm/ | Bauma /baʊmaː/ | boum /bʌʊm/ |
| Maison | Hus /huːs/ | Huus /huːs/ | Hus /huːs/ | Haus /haʊs/ | Hauß /haʊs/ | Haus /haʊs/ | hoes /huːs/ |
| Chien | Hung /hʊŋk/ | Hund /hʊnd/ | Hund /hʊnt/ | Hund /hʊnt/ | Hund /hʊnt/ | Hund /hʊnt/ | hóndj /hɔnʲ/ |
| Chat | Chatza /ˈxatsa/ | Chatz /xats/ | Chatz /xats/ | Katze /ˈkɑtːsə/ | Katze /ˈkatsə/ | Katz /kats/ | kat /kat/ |
| Manger | ässu /ˈæsːʊ/ | ässe /æsə/ | ässe /æsə/ | essen /ˈɛsn̩/ | essen /ˈɛsːən/ | esse /ɛsə/ | ete /eːtə/ |
| Boire | trichu /ˈtrɪxʊ/ | trinke /trɪŋkə/ | trinke /trɪŋkə/ | trinken /ˈtrɪŋkn̩/ | trincken /ˈtrɪŋkən/ | trinke /trɪŋkə/ | drinke /drɪŋkə/ |
| Un | eis /æɪ̯s/ | eis /æɪ̯s/ | eins /æɪ̯ns/ | eins /aɪ̯ns/ | eyn /aɪ̯n/ | ans /ans/ | eine /ɛɪnə/ |
| Deux | zwei /tsvɛi/ | zwöi /tsʋøi/ | zwei /tsʋei/ | zwei /tsvai/ | zwey /tsvaɪ/ | zwaa /tsvaː/ | twee /tweː/ |
| Bonjour | Tagwol /ˈtaɡʋol/ | Grüezi /ɡryə̯tsi/ | Grüössi /ɡryə̯sːi/ | Hallo /haˈloː/ | Gott zum Gruß /ɡɔt tsʊm ɡruːs/ | Grüß Gott /ɡrʏs ɡɔt/ | hallo /halo/ |
| Merci | Vergälts Gott /ferˈɡæltsɡot/ | Merci /mɛrsi/ | Vergelts Gott /fɛrɡɛlts ɡɔt/ | danke /ˈdaŋkə/ | Danck /daŋk/ | Vergelt's Gott /fɛɐɡɛlts ɡɔt/ | merci /mɛrsi/ |
| Bon | güet /ɡyə̯t/ | guet /ɡuə̯t/ | guet /ɡuə̯t/ | gut /ɡuːt/ | gut /ɡuːt/ | guad /ɡuə̯d/ | good /ɡoːt/ |
| Coucou | Gugger /ˈɡʊɡər/ | Gugger /ˈɡʊɡər/ | Gugger /ˈɡʊɡər/ | Kuckuck /ˈkʊkʊk/ | gukuk /ˈɡukuk/ | Gutzgauch /ˈɡʊtsɡaʊx/ | kókkók /ˈkoːkoːk/ |
| Ordinateur | Computer /komˈpjuːtər/ | Computer /komˈpjuːtər/ | Computer /komˈpjuːtər/ | Computer /komˈpjuːtər/ | Rechenmeister /ˈrɛçənˌmaɪstər/ | Computer /kɔmˈpjuːdɐ/ | computer /kɔmˈpjuːtər/ |
| Sushi | Sushi /ˈsuʃi/ | Sushi /ˈsuʃi/ | Sushi /ˈsuʃi/ | Sushi /ˈsuʃi/ | Stockfisch /ˈʃtɔkfɪʃ/ | Sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.