Mojeño Trinitario
Mojeño trinitario
arahuaca
El mojeño trinitario es una lengua arawak meridional hablada por unas 3000 personas en el departamento boliviano del Beni, entre ellas en Trinidad, las comunidades del río Mamoré y los territorios indígenas Isiboro Sécure y Multiétnico. Junto con el mojeño ignaciano, es una de las dos variedades mojeñas supervivientes de uso extendido, y ambas son lingüísticamente distintas. El trinitario es polisintético, con una morfología verbal compleja y un sistema fluido de marcación personal activo–estativa. Utiliza un alfabeto latino normalizado y cuenta con diccionarios comunitarios, materiales educativos y un instituto específico de lengua y cultura. La Constitución boliviana de 2009 reconoce el mojeño trinitario como lengua oficial del Estado, aunque la transmisión cotidiana sigue amenazada por el creciente predominio del español.
Dónde se habla
31 palabras esenciales en Mojeño trinitario
Agua
oka
/oka/
Fuego
yuku
/juku/
Sol
choo
/tʃo/
Luna
moõ
/moõ/
Estrella
wai'i
/waiʔi/
Madre
meme
/meme/
Padre
tata
/tata/
Yo
nuti
/nuti/
Tú
piti
/piti/
Nombre
ini
/ini/
Ojo
ugua
/uɣwa/
Mano
wokõ
/wokõ/
Corazón
nokõ
/nokõ/
Amor
timosi
/timosi/
Árbol
iti
/iti/
Casa
tano
/tano/
Perro
wai
/wai/
Gato
ojchi
/otʃi/
Comer
chika
/tʃika/
Beber
chimo
/tʃimo/
Uno
poime
/poime/
Dos
apina
/aˈpina/
Hola
pejamikpo
/pehamiho/
Gracias
meri
/meri/
Bueno
uri
/uri/
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Arawakan relacionadas
| Significado | Mojeño trinitario | Ndonga | Kuanyama | Manyika | Herero | Misak | Choctaw |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | oka /oka/ | omeya /omeja/ | omeva /omeva/ | mvura /mvuɾa/ | omeva /omeva/ | unø /unø/ | oka /oka/ |
| Fuego | yuku /juku/ | omulilo /omulilo/ | omundilo /omundilo/ | moto /moto/ | omuriro /omuriro/ | nipi /nipi/ | luak /luak/ |
| Sol | choo /tʃo/ | etango /etaŋɡo/ | etango /etaŋɡo/ | zuva /zuva/ | eyuva /ejuva/ | shi /ʃi/ | hashi /haʃi/ |
| Luna | moõ /moõ/ | omwedhi /omweði/ | omwedi /omwedi/ | mwedzi /mwedzi/ | omueze /omueze/ | atru /atɾu/ | hashi ninak /haʃi ninak/ |
| Estrella | wai'i /waiʔi/ | onyofi /oɲofi/ | onyofi /oɲofi/ | nyeredzi /ɲeredzi/ | onyose /oˈɲose/ | kualøm /kwalʌm/ | fichik /fitʃik/ |
| Madre | meme /meme/ | meme /meme/ | meme /meme/ | amai /amai/ | mama /mama/ | mama /mama/ | ishki /iʃki/ |
| Padre | tata /tata/ | tate /tate/ | tate /tate/ | baba /baba/ | tate /tate/ | tata /tata/ | inki /inki/ |
| Yo | nuti /nuti/ | ame /ame/ | ame /ame/ | ini /ini/ | ami /ami/ | na /na/ | ano /ano/ |
| Tú | piti /piti/ | ngoye /ŋoje/ | ove /ove/ | iwe /iwe/ | ove /ove/ | ñui /ɲui/ | chishno /tʃiʃno/ |
| Nombre | ini /ini/ | edhina /eðina/ | edina /edina/ | zita /zita/ | ena /ena/ | wetø /wetʌ/ | hohchifo /hohtʃifo/ |
| Ojo | ugua /uɣwa/ | eho /eho/ | eho /eho/ | ziso /ziso/ | eho /eho/ | kab /kab/ | nishkin /niʃkin/ |
| Mano | wokõ /wokõ/ | oshikaha /oʃikaha/ | eke /eke/ | ruoko /ɾwoko/ | eke /eke/ | mar /maɾ/ | ibbak /ibbak/ |
| Corazón | nokõ /nokõ/ | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | mwoyo /mwojo/ | omutima /omutima/ | mun /mun/ | chunkash /tʃunkaʃ/ |
| Amor | timosi /timosi/ | ohole /ohole/ | ohole /ohole/ | rudo /ɾudo/ | orusuvero /orusuvero/ | kausrap /kawsɾap/ | hullo /hulːo/ |
| Árbol | iti /iti/ | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | muti /muti/ | omuti /omuti/ | yu /ju/ | itti /itti/ |
| Casa | tano /tano/ | egumbo /eɡumbo/ | eumbo /eumbo/ | mhatso /mhatso/ | ondjuwo /ondʒuwo/ | ya /ja/ | chukka /tʃukka/ |
| Perro | wai /wai/ | ombwa /ombwa/ | ombwa /ombwa/ | mbwa /mbwa/ | ombwa /ombwa/ | kuchi /kutʃi/ | ofi /ofi/ |
| Gato | ojchi /otʃi/ | okashima /okaʃima/ | okatufi /okatufi/ | katsi /katsi/ | okatjiru /okatʃiru/ | mishi /miʃi/ | katos /katos/ |
| Comer | chika /tʃika/ | lya /ʎa/ | lya /ʎa/ | kudya /kudʒa/ | kuriya /kurija/ | mɵ /mɵ/ | impa /impa/ |
| Beber | chimo /tʃimo/ | nwa /nwa/ | nwa /nwa/ | kumwa /kumwa/ | kunwa /kunwa/ | ushi /uʃi/ | ishko /iʃko/ |
| Uno | poime /poime/ | -mwe /mwe/ | -mwe /mwe/ | rimwe /ɾimwe/ | -mwe /mwe/ | kan /kan/ | achafa /atʃafa/ |
| Dos | apina /aˈpina/ | vali /vali/ | vali /vali/ | piri /piri/ | -vari /vari/ | pa /pa/ | tuklo /tʊklo/ |
| Hola | pejamikpo /pehamiho/ | wa lalapo /wa lalapo/ | wa hala po /wa hala po/ | makadii /makadiː/ | wa penduka /wa penduka/ | ma'rik /maʔɾik/ | halito /halito/ |
| Gracias | meri /meri/ | tangi /taŋɡi/ | pandula /pandula/ | mazviita /mazviita/ | okuhepa /okuhepa/ | payn /pajn/ | yakoke /jakoke/ |
| Bueno | uri /uri/ | -nawa /nawa/ | -wa /wa/ | kunaka /kunaka/ | -wa /wa/ | kausrik /kawsɾik/ | chukma /tʃukma/ |
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.