Kari'na
Galibi Carib
familia caribe
El caribe galibí (autónimo kari'na, también conocido como kalinha o karina) es la lengua tipo de toda la familia lingüística caribe — el término español «caribe» derivó del autónimo carib y dio origen tanto a «Caribe» (la región geográfica) como a «caníbal» (los caribes fueron un temido pueblo guerrero en los relatos coloniales españoles). El caribe galibí lo hablan unas 7000 personas en Surinam, la Guayana Francesa, Venezuela, Guyana y el norte de Brasil. Los pueblos caribes eran el grupo indígena dominante del sur del Caribe y de la costa norte de Sudamérica en el momento del contacto europeo en la década de 1490, tras haber migrado hacia el norte desde la cuenca amazónica para desplazar a los pueblos arawak anteriores. La lengua caribe fue una lingua franca del sur del Caribe antes de ser reemplazada en gran medida por las lenguas coloniales, con las comunidades de habla caribe supervivientes ahora concentradas a lo largo de la costa atlántica de las Guayanas y las Antillas Menores (donde el caribe ha sido sustituido en la práctica por el garífuna cab — descendiente de un criollo caribe-arawak-español-francés que se desarrolló en San Vicente).
Dónde se habla
31 palabras esenciales en Galibi Carib
Agua
tuna
/tuna/
Fuego
wàto
/wahto/
Sol
weju
/weju/
Luna
nuno
/nuno/
Estrella
siriko
/siɾiko/
Madre
sano
/sano/
Padre
papa
/papa/
Yo
au
/au/
Tú
amoro
/amoɾo/
Nombre
eeti
/eːti/
Ojo
enu
/enu/
Mano
aina
/aina/
Corazón
emanga
/emaŋɡa/
Amor
kataneko
/kataneko/
Árbol
wewe
/wewe/
Casa
paty
/pati/
Perro
pero
/peɾo/
Gato
meu
/meu/
Comer
onökö
/onøkø/
Beber
ëne
/ɘne/
Uno
o:wi
/oːwi/
Dos
oko
/oko/
Hola
mary
/maɾi/
Gracias
irombo
/iɾombo/
Bueno
epoja
/epoja/
Cuco
pika
/piˈka/
Fuentes
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Cariban relacionadas
| Significado | Galibi Carib | Akawaio | Garífuna | Maquiritari | Pemón | Maorí | Marquesano |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | tuna /tuna/ | tuna /tu.na/ | huya /huja/ | tuna /tuna/ | kü /ky/ | wai /wai/ | vai /vai/ |
| Fuego | wàto /wahto/ | abɔk /ə.bɔk/ | watu /watu/ | kayuwane /kajuwane/ | apok /apɔk/ | ahi /ahi/ | ahi /ahi/ |
| Sol | weju /weju/ | weyu /we.ju/ | weyu /weju/ | shi /ʃi/ | wato /watɯ/ | rā /ɾaː/ | ʻoumati /ʔoumati/ |
| Luna | nuno /nuno/ | nuno /nu.no/ | hati /hati/ | nuna /nuna/ | karo /kaɾɯ/ | marama /maɾama/ | mahina /mahina/ |
| Estrella | siriko /siɾiko/ | sirikö /siɾikɯ/ | waruguma /waɾuɡuma/ | sirikö /ʃirikœ/ | chirikö /tʃiɾikø/ | whetū /ɸɛtuː/ | hetu /hetu/ |
| Madre | sano /sano/ | saŋ /sɑŋ/ | úguchu /uɡutʃu/ | ñawi /ɲawi/ | mamã /mamɑ̃/ | whaea /ɸaea/ | kuʻa /kuʔa/ |
| Padre | papa /papa/ | papai /pa.pai/ | úguchili /uɡutʃili/ | baba /baba/ | papai /papɑ̃i/ | matua /matua/ | motua /motua/ |
| Yo | au /au/ | üürü /ɯːɾɯ/ | au /au/ | üwü /ɨwɨ/ | yuurö /juːɾø/ | au /au/ | au /au/ |
| Tú | amoro /amoɾo/ | amürü /amɯɾɯ/ | amürü /amɨɾɨ/ | amöödö /amœːdœ/ | amörö /amøɾø/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| Nombre | eeti /eːti/ | ese' /eseʔ/ | iri /iɾi/ | eesedi /eːsedi/ | ese' /eseʔ/ | ingoa /iŋoa/ | ikoa /ikoa/ |
| Ojo | enu /enu/ | emïk /e.mɨk/ | úgubu /uɡubu/ | enu /enu/ | poki /pɯki/ | karu /ˈkaɾu/ | mata /mata/ |
| Mano | aina /aina/ | pana /pa.na/ | úhabu /uhabu/ | eñä /eɲɨ/ | tïna /tina/ | ringa /ɾiŋa/ | ʻima /ʔima/ |
| Corazón | emanga /emaŋɡa/ | mïda /mɨ.da/ | anigi /aniɡi/ | eyiwekä /ejiwekɨ/ | sïköpoka /sikɯpɯka/ | ngākau /ŋaːkau/ | fatu /fatu/ |
| Amor | kataneko /kataneko/ | waiko /wai.ko/ | hínsiñe /hinsiɲe/ | ekädäkä /ekɨdɨkɨ/ | kemenü /kemenü/ | aroha /aɾoha/ | hanahana /hanahana/ |
| Árbol | wewe /wewe/ | pupö /pu.pɔ/ | wewe /wewe/ | eyu /eju/ | tïmö /timɯ/ | rākau /ɾaːkau/ | tumu kahi /tumu kahi/ |
| Casa | paty /pati/ | enna /en.na/ | muna /muna/ | ätta /ɨtːa/ | karata /kaɾata/ | whare /ɸaɾe/ | hae /hae/ |
| Perro | pero /peɾo/ | inu /i.nu/ | aulamu /aulamu/ | kaikutshi /kaikutʃi/ | yaremoro /jaɾeɯɾɯ/ | kurī /kuɾiː/ | peko /peko/ |
| Gato | meu /meu/ | mïta /mɨ.ta/ | meu /meu/ | mishi /miʃi/ | kïrïmï /kirimi/ | ngeru /ŋeɾu/ | piki /piki/ |
| Comer | onökö /onøkø/ | enu /e.nu/ | éiga /eiɡa/ | äsuukai /ɨsuːkai/ | manepotaro /manepoɾaɾɯ/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Beber | ëne /ɘne/ | pʉra /pɨ.ra/ | ata /ata/ | äsoojai /ɨsoːʒai/ | atü /atu/ | inu /inu/ | inu /inu/ |
| Uno | o:wi /oːwi/ | teginnö /te.ɡin.nɔ/ | aban /aban/ | toune /toune/ | potakoron /potakaɾɯn/ | tahi /tahi/ | tahi /tahi/ |
| Dos | oko /oko/ | asa'rö /asaʔɾɯ/ | biama /biama/ | aake /aːke/ | saköne /sakøne/ | rua /ɾua/ | ʻua /ʔua/ |
| Hola | mary /maɾi/ | kapon /ka.pon/ | mabuiga /mabuiɡa/ | etämä /etɨmɨ/ | apî /api/ | kia ora /kia oɾa/ | kaoha /kaoha/ |
| Gracias | irombo /iɾombo/ | tabe /ta.be/ | seremein /seremein/ | enaña /enaɲa/ | mïrako /miɾakɯ/ | ngā mihi /ŋaː mihi/ | mauruuru /mauɾuuɾu/ |
| Bueno | epoja /epoja/ | wagɨ /wa.ɡɨ/ | buidu /bwidu/ | kataajai /kataːʒai/ | mïratö /miɾatɯ/ | pai /pai/ | maitaʻi /maitaʔi/ |
| Cuco | pika /piˈka/ | pika /piˈka/ | — | — | pika /ˈpika/ | koekoeā /kɔɛkɔɛˈaː/ | — |
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.