Sm'algyax
Küsten-Tsimshian
Tsimshianisch (Maritime)
Küsten-Tsimshian (Sm’algyax; ISO 639-3: tsi) ist eine tsimshianische Sprache, die traditionell an der Nordküste British Columbias und in Metlakatla im Südosten Alaskas gesprochen wurde. Sie ist mit Nisga’a, Gitxsan und Süd-Tsimshian verwandt, bildet jedoch eine eigenständige Sprache mit mehreren Gemeinschaftsvarietäten. Ihr Lautsystem umfasst Ejektive und uvulare Konsonanten; die Grammatik verwendet zahlreiche Affixe, Klitika und Verbindungselemente zur Kennzeichnung von Beteiligten und Satzstruktur. Sm’algyax wird in einer gemeinschaftlichen lateinischen Orthografie geschrieben, die durch Spracharbeit mit Sprechern entwickelt wurde. Die Sprache ist stark gefährdet, doch Ts’msyen-Gemeinschaften und die Sm’algyax Language Authority fördern ihre Wiederbelebung durch Schulunterricht, Erwachsenenbildung, Dokumentation, Wörterbücher, Aufnahmen und digitale Ressourcen wie die gemeinschaftlich verwaltete FirstVoices-Website und -App.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Küsten-Tsimshian
Wasser
ax̱s
/aχs/
Feuer
laḵw
/laqʷ/
Sonne
gyemk
/ɡʲemk/
Mond
gyemgm aatk
/ɡʲɛmɡm aːtk/
Stern
hloʼoxs
/ɬoʔoxs/
Mutter
naa
/naː/
Vater
baba
/baba/
Ich
nüüyu
/nuːju/
Du
nüün
/nuːn/
Name
waa
/waː/
Auge
mooḵs
/muːqs/
Hand
an'oon
/anʔoːn/
Herz
g̱oot
/ɢoːt/
Liebe
ksu'hahkw
/ksuʔhahkʷ/
Baum
gan
/ɡan/
Haus
walp
/walp/
Hund
hashasaa
/haʃasaː/
Katze
doosgi
/duːsɡi/
Essen
lalji
/laldʒi/
Trinken
hoos
/huːs/
Eins
ḵoo'iyaa
/qoːʔijaː/
Zwei
tʼepxaat
/tʼəpxaːt/
Hallo
ndii ne
/ndiː ne/
Danke
t'oyaxsut nüsm
/tʼojaχsut nysm/
Gut
am'
/amʔ/
Quellen
- Boas (1911) — Tsimshian
- Ethnologue: tsi
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Tsimshianic (Maritime)-Sprachen
| Bedeutung | Küsten-Tsimshian | Kurukh | Wolaytta | Irula | Brahui | Zarma | Mittelirisch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | ax̱s /aχs/ | अम्म /amm/ | haatta /haːtːa/ | nīr /niːɾ/ | دیر /diːɾ/ | hari /hari/ | usce /uske/ |
| Feuer | laḵw /laqʷ/ | चिच /tʃitʃ/ | tama /tama/ | tī /tiː/ | کاہا /kaha/ | danji /dandʒi/ | tene /tene/ |
| Sonne | gyemk /ɡʲemk/ | बेरी /beɾiː/ | awa /awa/ | čūriyen /tʃuːɾijen/ | دے /deː/ | wayna /wajna/ | grían /ɡrian/ |
| Mond | gyemgm aatk /ɡʲɛmɡm aːtk/ | चांदो /tʃaːndoː/ | aginaa /aɡinaː/ | niLā /niɭaː/ | ماہ /mah/ | handu /handu/ | ésca /eːska/ |
| Stern | hloʼoxs /ɬoʔoxs/ | बिनको /binkoː/ | xoolinttee /tʼoːlintːeː/ | naTčattiram /naʈtʃatːiɾam/ | استار /isˈtaːr/ | handariya /handaːɾija/ | rétla /ˈreːtla/ |
| Mutter | naa /naː/ | अयो /ajoː/ | aaya /aːja/ | ammā /amːaː/ | لمّا /lumːaː/ | ñaa /ɲaː/ | máthair /maːθirʲ/ |
| Vater | baba /baba/ | बाबा /baːbaː/ | aawa /aːwa/ | ayyā /ajːaː/ | باوا /baːwaː/ | baba /baba/ | athair /aθirʲ/ |
| Ich | nüüyu /nuːju/ | एन /eːn/ | taani /taːni/ | nānu /naːnu/ | ای /iː/ | ay /aj/ | mé /mʲeː/ |
| Du | nüün /nuːn/ | नीन /niːn/ | neeni /neːni/ | nī /niː/ | نی /niː/ | ni /ni/ | tú /tuː/ |
| Name | waa /waː/ | नाम /naːm/ | sunttaa /suntːaː/ | pēru /peːɾu/ | نام /naːm/ | maa /maː/ | ainm /anʲmʲ/ |
| Auge | mooḵs /muːqs/ | ख़न्न /xanː/ | ayfee /ajfeː/ | kaNN /kaɳː/ | خن /xan/ | mo /mo/ | súil /suːlʲ/ |
| Hand | an'oon /anʔoːn/ | खेखा /xekːʰaː/ | kushiyaa /kuʃijaː/ | kayyu /kajːu/ | دو /doː/ | kambe /kambe/ | lám /laːv/ |
| Herz | g̱oot /ɢoːt/ | ठांगरा /tʰaːŋɡɾaː/ | wozanaa /wozanaː/ | idayam /idajam/ | دل /dil/ | bina /bina/ | cride /krʲiðʲe/ |
| Liebe | ksu'hahkw /ksuʔhahkʷ/ | मरटी /maɾʈiː/ | siiqaa /siːqaː/ | kāhal /kaːhal/ | عشق /eʃq/ | baa /baː/ | serc /serk/ |
| Baum | gan /ɡan/ | मन्ना /manːaː/ | mittaa /mitːaː/ | maram /maɾam/ | پنتل /pantal/ | tuuri /tuːri/ | crann /kran/ |
| Haus | walp /walp/ | एरपा /eɾpaː/ | keettaa /keːtːaː/ | vīDu /viːɖu/ | اولا /ulaː/ | fu /fu/ | tech /tex/ |
| Hund | hashasaa /haʃasaː/ | अल्ला /alːaː/ | kanaa /kanaː/ | nāyi /naːji/ | کچک /kutʃik/ | hansi /hansi/ | madra /madra/ |
| Katze | doosgi /duːsɡi/ | बिल्ली /bilːiː/ | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | pūne /puːne/ | پسی /pisi/ | muusu /muːsu/ | cat /kat/ |
| Essen | lalji /laldʒi/ | ओनना /onːaː/ | miya /miːja/ | činnu /tʃinːu/ | کنّا /kunːa/ | ŋwa /ŋwa/ | ithid /iθʲiðʲ/ |
| Trinken | hoos /huːs/ | ओंकना /oŋkːnaː/ | ushiya /uʃija/ | kuDi /kuɖi/ | پنّنگ /pinːinɡ/ | hañu /haɲu/ | ól /oːl/ |
| Eins | ḵoo'iyaa /qoːʔijaː/ | ओंटा /oːnʈaː/ | issino /isːino/ | onnu /onːu/ | اسٹ /asiʈ/ | affo /afːo/ | óen /oin/ |
| Zwei | tʼepxaat /tʼəpxaːt/ | एण्ड /eːɳɖ/ | naaʼʼa /naːʔːa/ | reNDu /reɳɖu/ | ایراٹ /iˈraːʈ/ | ihinka /ihiŋka/ | dá /daː/ |
| Hallo | ndii ne /ndiː ne/ | खद्दी /kʰadːiː/ | saro /saro/ | vannakkam /vanːakːam/ | سلام /sælaːm/ | fofo /fofo/ | fochen /foxʲen/ |
| Danke | t'oyaxsut nüsm /tʼojaχsut nysm/ | धोन्नोबाद /dʱonːobaːd/ | galatay /ɡalataj/ | nanri /nanɾi/ | شکریہ /ʃukɾijaː/ | fofo /fofo/ | atlochur /atloxur/ |
| Gut | am' /amʔ/ | होय /hoːj/ | lo'o /loʔo/ | nalla /nalːa/ | کشی /kaʃi/ | boori /boːri/ | maith /maθʲ/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.