МыхӀабишды чӀел
Rutulisch
Nordostkaukasisch (Lezgic, Zachurisch-Rutulische Untergruppe)
Rutulisch (МыхӀабишды чӀел / Myhabišdy čʼel — wörtlich „Sprache des Mukhad-Volkes“) ist eine nordostkaukasische Sprache der Tsakhur-Rutul-Untergruppe des lesgischen Zweigs, die von etwa 30 000 Menschen im Rajon Rutulski im südlichen Dagestan und in einigen Dörfern der Region Scheki in Aserbaidschan gesprochen wird. Innerhalb des Lesgischen bildet das Rutulische einen koordinierten Knoten mit seinem nächsten Verwandten, dem Tsachurischen (tkr). Typologisch zeigt das Rutulische das kanonische lesgische Profil: ein großes Konsonanteninventar mit ejektiven und pharyngalisierten Reihen, ergativ-absolutivische Ausrichtung, vier Nominalklassen (maskulin, feminin, zwei nicht-menschliche) und ein ausgefeiltes räumliches Kasussystem. Rutulisch wurde erst 1990 zur Schriftsprache, als im Rahmen des dagestanischen Minderheitensprachenprogramms eine kyrillisch basierte Orthographie eingeführt wurde, und der Unterricht auf Rutulisch begann in den frühen 1990er Jahren.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Rutulisch
Wasser
хьед
/ħed/
Feuer
цӏай
/tsʼaj/
Sonne
варагъ
/waraʁ/
Mond
ваз
/waz/
Stern
хед
/χed/
Mutter
нин
/nin/
Vater
дид
/did/
Ich
зы
/zɨ/
Du
вы
/wɨ/
Name
дур
/dur/
Auge
ул
/ul/
Hand
хыл
/χɨl/
Herz
юкӏ
/jukʼ/
Liebe
—
/—/
Baum
хыл
/χɨl/
Haus
хал
/χal/
Hund
хыних
/χɨniχ/
Katze
гету
/ɡetu/
Essen
ухьун
/uħun/
Trinken
эджин
/edʒin/
Eins
са
/sa/
Zwei
кьуьд
/qʼyd/
Hallo
салам
/salam/
Danke
—
/—/
Gut
йишды
/jiʃdɨ/
Kuckuck
гиггу
/ɡiɡːu/
Quellen
- Makhmudova (2001) Morfologija rutul'skogo jazyka
- Alekseev (1994) Rutul, in The Indigenous Languages of the Caucasus, vol. 4
- Glottolog: Rutul
- Ethnologue: rut
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten NE Caucasian (Lezgic, Tsakhur-Rutul subgroup)-Sprachen
| Bedeutung | Rutulisch | Budukhisch | Tsachurisch | Aghulisch | Tabasaranisch | Kryz | Lesgisch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | хьед /ħed/ | хьед /ħed/ | хьад /ħad/ | хьед /ħed/ | штар /ʃtar/ | xed /xed/ | яд /jad/ |
| Feuer | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏа /tsʼa/ | ts'a /tsʼa/ | цӏай /tsʼaj/ |
| Sonne | варагъ /waraʁ/ | рагъ /raʁ/ | верг /verɡ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | рагъ /raʁ/ |
| Mond | ваз /waz/ | ваз /vaz/ | ваз /vaz/ | ваз /vaz/ | варз /varz/ | vats /vats/ | варз /varz/ |
| Stern | хед /χed/ | хед /χed/ | хане /χanɛ/ | гъед /ʁed/ | хяд /xæd/ | xed /xed/ | гъед /ʁed/ |
| Mutter | нин /nin/ | баб /bab/ | йед /jed/ | баб /bab/ | баб /bab/ | dada /dada/ | диде /dide/ |
| Vater | дид /did/ | дада /dada/ | дакӏ /dakʼ/ | ада /ada/ | дад /dad/ | buba /buba/ | буба /buba/ |
| Ich | зы /zɨ/ | зы /zɨ/ | зы /zɨ/ | зун /zun/ | узу /uzu/ | zin /zin/ | зун /zun/ |
| Du | вы /wɨ/ | вы /wɨ/ | ғу /ʁu/ | вун /wun/ | уву /uvu/ | vun /vun/ | вун /wun/ |
| Name | дур /dur/ | тӀвар /tʼʷar/ | до /do/ | тӀвар /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | tʼʷar /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ |
| Auge | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ul /ul/ | вил /vil/ |
| Hand | хыл /χɨl/ | кул /kul/ | хыл /xəl/ | хил /xil/ | хил /xil/ | kul /kul/ | гъил /ʁil/ |
| Herz | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | йикӏ /jikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | rikʼ /rikʼ/ | рикӏ /rikʼ/ |
| Liebe | — /—/ | — /—/ | ыкӏикна /əkʼikna/ | кӏанди /kʼandi/ | ккунивал /kːunival/ | mukan /muˈkan/ | кӏан хьун /kʼan χun/ |
| Baum | хыл /χɨl/ | тар /tar/ | йывон /jəvon/ | тар /tar/ | гар /ɡar/ | xer /xer/ | тар /tar/ |
| Haus | хал /χal/ | кӏул /kʼul/ | хав /xav/ | кьали /qʼali/ | хал /xal/ | xal /xal/ | кӏвал /kʼval/ |
| Hund | хыних /χɨniχ/ | хвар /χʷar/ | хӏвай /ħʷaj/ | хвай /xwaj/ | хю /xy/ | xveqʼ /χveqʼ/ | кицӏ /kitsʼ/ |
| Katze | гету /ɡetu/ | — /—/ | кӏет /kʼet/ | кац /kats/ | кет /ket/ | — /—/ | кац /kats/ |
| Essen | ухьун /uħun/ | ухьун /uħun/ | аӏкӏвыс /aʕkʷʼəs/ | ифи /ifi/ | ипӏуб /ipʼub/ | ulkura /ulˈkura/ | тӏуьн /tʼyn/ |
| Trinken | эджин /edʒin/ | эджи /edʒi/ | ийыхьес /iijəħes/ | ахъан /aqʼan/ | ужуб /uʒub/ | hatsra /hatsˈra/ | хъун /qun/ |
| Eins | са /sa/ | са /sa/ | са /sa/ | са /sa/ | саб /sab/ | sa /sa/ | сад /sad/ |
| Zwei | кьуьд /qʼyd/ | къуьд /qʼʷyd/ | къвад /qʼʷad/ | кьуд /qʼud/ | кьюб /qʼyb/ | qʼʷad /qʼʷad/ | кьвед /qʷʼed/ |
| Hallo | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | — /—/ | салам /salam/ |
| Danke | — /—/ | — /—/ | бахытыд /baxətəd/ | баркалла /baɾkalːa/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ |
| Gut | йишды /jiʃdɨ/ | — /—/ | йишда /jiʃda/ | хъвай /qwaj/ | ужу /uʒu/ | yiğin /jiˈʁin/ | хъсан /qsan/ |
| Kuckuck | гиггу /ɡiɡːu/ | гугутӀ /ɡuɡutʼ/ | гукки /ɡukːi/ | кекку /kːekːu/ | кукум /kːukːum/ | гугу /ɡuɡu/ | кукупӀ /kːukːupʼ/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.