Chimakonde
Makonde
Atlantic-Congo (Bantu, Yao-Makonde)
Makonde (Chimakonde, auch Shimakonde) ist eine Bantu-Sprache, die die Grenze zwischen Tansania und Mosambik auf dem Makonde-Plateau überspannt. Die Makonde sind weltberühmt für ihre Ebenholzschnitzerei (Mapiko-Masken, Lipico-Ritualobjekte) — UNESCO erkannte die Makonde-Mapiko-Maskeraden 2008 als Immaterielles Kulturerbe an. Die mosambikanischen Makonde führten den bewaffneten FRELIMO-Unabhängigkeitskampf (1964–74), was der Sprache südlich der Grenze starke politische Identität verleiht. Nördliche (tansanische) und südliche (mosambikanische) Varietäten unterscheiden sich deutlich; die Grenze verläuft etwa entlang des Ruvuma.
Wo es gesprochen wird
20 Kernwörter in Makonde
Wasser
mashi
/maʃi/
Feuer
moto
/moto/
Sonne
lyuva
/ʎuβa/
Mond
mwedi
/mwedi/
Mutter
mama
/mama/
Vater
baba
/baba/
Essen
kulya
/kuʎa/
Trinken
kunwa
/kunwa/
Liebe
kupenda
/kupenda/
Herz
mtima
/mtima/
Baum
mti
/mti/
Haus
nyumba
/ɲumba/
Hund
nshenye
/nʃeɲe/
Katze
paka
/paka/
Hand
nkono
/nkono/
Auge
liso
/liso/
Hallo
nakushukuru
/nakuʃukuɾu/
Danke
nashukuru
/naʃukuɾu/
Eins
nimo
/nimo/
Gut
shibwana
/ʃibwana/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Atlantic-Congo (Bantu, Yao-Makonde)-Sprachen
| Bedeutung | Makonde | Schambala | Sangu | Nyamwezi | Sena | Yao | Sukuma |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | mashi /maʃi/ | mazi /mazi/ | ameenzi /ameːnzi/ | minzi /minzi/ | madzi /madzi/ | mesi /mesi/ | minzi /minzi/ |
| Feuer | moto /moto/ | moto /moto/ | umoto /umoto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Sonne | lyuva /ʎuβa/ | zuwa /zuwa/ | liluga /liluɡa/ | izuba /izuβa/ | dzuwa /dzuwa/ | lyuwa /ʎuwa/ | ilyuva /iʎuβa/ |
| Mond | mwedi /mwedi/ | mwezi /mwezi/ | umwesi /umwesi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | mwedzi /mwedzi/ | mwesi /mwesi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ |
| Mutter | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mayu /majʊ/ | mai /mai/ | amao /amaː/ | mayu /maju/ |
| Vater | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | atati /atati/ | baba /baba/ |
| Essen | kulya /kuʎa/ | kuya /kuja/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kudya /kudja/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ |
| Trinken | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kumwa /kumwa/ | kumwa /kumwa/ | kuhwa /kuhwa/ |
| Liebe | kupenda /kupenda/ | kwenda /kwenda/ | ulungu /uluŋɡu/ | butogwa /butoɡwa/ | kufuna /kufuna/ | chikondi /tʃikondi/ | butogwa /butoɡwa/ |
| Herz | mtima /mtima/ | mwoyo /mwojo/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | ngholo /ŋɡoːlo/ |
| Baum | mti /mti/ | mti /mti/ | umuti /umuti/ | mti /mti/ | mtengo /mteŋɡo/ | mtela /mtela/ | mti /mti/ |
| Haus | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | inyumba /iɲumba/ | kaya /kaja/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | kaya /kaja/ |
| Hund | nshenye /nʃeɲe/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ |
| Katze | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | kalulu /kalulu/ |
| Hand | nkono /nkono/ | ukono /ukono/ | ukuboko /ukuboko/ | ikobo /ikoβo/ | nkono /nkono/ | ngaila /ŋɡaila/ | nkhono /ŋkono/ |
| Auge | liso /liso/ | izo /izo/ | iliho /iliho/ | liso /liso/ | diso /diso/ | liso /liso/ | liso /liso/ |
| Hallo | nakushukuru /nakuʃukuɾu/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | mbasala /mbasala/ | mwadita /mwadita/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ | salama /salama/ | mwangaluka /mwaŋɡaluka/ |
| Danke | nashukuru /naʃukuɾu/ | asante /asante/ | nashukulu /naʃukulu/ | twabakaba /twaβakaβa/ | ndatenda /ndatenda/ | nakwete /nakwete/ | nakulumba /nakulumba/ |
| Eins | nimo /nimo/ | imo /imo/ | imo /imo/ | imo /imo/ | posi /posi/ | mo /mo/ | imo /imo/ |
| Gut | shibwana /ʃibwana/ | hedi /hedi/ | kwifwa /kwifwa/ | lihi /lihi/ | nadidi /nadidi/ | chechete /tʃetʃete/ | shihi /ʃihi/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.