Chimakonde
Makonde
Atlantik-Kongo (Bantu, Yao-Makonde)
Makonde (Chimakonde, auch Shimakonde) ist eine Bantu-Sprache, die die Grenze zwischen Tansania und Mosambik auf dem Makonde-Plateau überspannt. Die Makonde sind weltberühmt für ihre Ebenholzschnitzerei (Mapiko-Masken, Lipico-Ritualobjekte) — UNESCO erkannte die Makonde-Mapiko-Maskeraden 2008 als Immaterielles Kulturerbe an. Die mosambikanischen Makonde führten den bewaffneten FRELIMO-Unabhängigkeitskampf (1964–74), was der Sprache südlich der Grenze starke politische Identität verleiht. Nördliche (tansanische) und südliche (mosambikanische) Varietäten unterscheiden sich deutlich; die Grenze verläuft etwa entlang des Ruvuma.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Makonde
Wasser
mashi
/maʃi/
Feuer
moto
/moto/
Sonne
lyuva
/ʎuβa/
Mond
mwedi
/mwedi/
Stern
ntondwa
/ntondwa/
Mutter
mama
/mama/
Vater
baba
/baba/
Ich
une
/une/
Du
uve
/uve/
Name
lina
/lina/
Auge
liso
/liso/
Hand
nkono
/nkono/
Herz
mtima
/mtima/
Liebe
kupenda
/kupenda/
Baum
mti
/mti/
Haus
nyumba
/ɲumba/
Hund
nshenye
/nʃeɲe/
Katze
paka
/paka/
Essen
kulya
/kuʎa/
Trinken
kukumbila
/kukumbila/
Eins
nimo
/nimo/
Zwei
vavili
/vaʋili/
Hallo
nakushukuru
/nakuʃukuɾu/
Danke
nashukuru
/naʃukuɾu/
Gut
shibwana
/ʃibwana/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Atlantic-Congo (Bantu, Yao-Makonde)-Sprachen
| Bedeutung | Makonde | Sangu | Yao | Schambala | Sena | Nyamwezi | Nyaturu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | mashi /maʃi/ | ameenzi /ameːnzi/ | mesi /mesi/ | mazi /mazi/ | madzi /madzi/ | minzi /minzi/ | maazi /maːzi/ |
| Feuer | moto /moto/ | umoto /umoto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Sonne | lyuva /ʎuβa/ | liluga /liluɡa/ | lyuwa /ʎuwa/ | zuwa /zuwa/ | dzuwa /dzuwa/ | izuba /izuβa/ | nzua /nzua/ |
| Mond | mwedi /mwedi/ | umwesi /umwesi/ | mwesi /mwesi/ | mwezi /mwezi/ | mwedzi /mwedzi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | umweri /umweɾi/ |
| Stern | ntondwa /ntondwa/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | ndondwa /ndondwa/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyeezi /ɲeˈɲeːzi/ | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ |
| Mutter | mama /mama/ | mama /mama/ | amao /amaː/ | mama /mama/ | mai /mai/ | mayu /majʊ/ | mama /mama/ |
| Vater | baba /baba/ | baba /baba/ | atati /atati/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | tata /tata/ |
| Ich | une /une/ | une /une/ | une /une/ | niye /nije/ | ine /ine/ | nene /ˈnene/ | une /une/ |
| Du | uve /uve/ | uwe /uwe/ | mmwe /mːwe/ | weye /weje/ | iwe /iwe/ | gwegwe /ˈɡweɡwe/ | uwe /uwe/ |
| Name | lina /lina/ | litawa /litawa/ | lina /lina/ | izina /izina/ | dzina /dzina/ | lina /ˈlina/ | izina /izina/ |
| Auge | liso /liso/ | iliho /iliho/ | liso /liso/ | izo /izo/ | diso /diso/ | liso /liso/ | iriiso /iɾiːso/ |
| Hand | nkono /nkono/ | ukuboko /ukuboko/ | ngaila /ŋɡaila/ | ukono /ukono/ | nkono /nkono/ | ikobo /ikoβo/ | ukuboko /ukuboko/ |
| Herz | mtima /mtima/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ | mwoyo /mwojo/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | umutima /umutima/ |
| Liebe | kupenda /kupenda/ | ulungu /uluŋɡu/ | chikondi /tʃikondi/ | kwenda /kwenda/ | kufuna /kufuna/ | butogwa /butoɡwa/ | butogwa /butoɡwa/ |
| Baum | mti /mti/ | umuti /umuti/ | mtela /mtela/ | mti /mti/ | mtengo /mteŋɡo/ | mti /mti/ | umuti /umuti/ |
| Haus | nyumba /ɲumba/ | inyumba /iɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | kaya /kaja/ | nyumba /ɲumba/ |
| Hund | nshenye /nʃeɲe/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ |
| Katze | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| Essen | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kuya /kuja/ | kudya /kudja/ | kulya /kuʎa/ | kuria /kuɾia/ |
| Trinken | kukumbila /kukumbila/ | kunwa /kunwa/ | kumwa /kumwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kumwa /kumwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Eins | nimo /nimo/ | imo /imo/ | mo /mo/ | imo /imo/ | posi /posi/ | imo /imo/ | umwe /umwe/ |
| Zwei | vavili /vaʋili/ | avili /aβili/ | iŵili /iβili/ | mbili /mbili/ | piŵiri /piwiri/ | ibili /iβili/ | aviri /aβiri/ |
| Hallo | nakushukuru /nakuʃukuɾu/ | mbasala /mbasala/ | salama /salama/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ | mwadita /mwadita/ | mbukire /mbukiɾe/ |
| Danke | nashukuru /naʃukuɾu/ | nashukulu /naʃukulu/ | nakwete /nakwete/ | asante /asante/ | ndatenda /ndatenda/ | twabakaba /twaβakaβa/ | asante /aˈsante/ |
| Gut | shibwana /ʃibwana/ | kwifwa /kwifwa/ | chechete /tʃetʃete/ | hedi /hedi/ | nadidi /nadidi/ | lihi /lihi/ | kihi /kihi/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.