цез мец
Tsesisch
Nordostkaukasisch
Tsesisch (autonym Цез мец, auch Dido genannt) ist eine nordostkaukasische Sprache des tsezischen Zweigs, die von etwa 15.000 Menschen im Zuntinski-Rajon der Republik Dagestan, Russland, nahe der georgischen Grenze gesprochen wird. Linguistisch ist Tsesisch in der Sprachtypologie dafür berühmt, eines der größten Kasusinventare der Welt zu besitzen — etwa 64 Kasusformen, wenn man alle räumlich-orientierenden Paradigmen mitzählt —, das von den Typologen Bernard Comrie und Maria Polinsky als Musterbeispiel für „extreme" agglutinierende Kasusmorphologie herangezogen wird. Weitere Merkmale sind die ergativ-absolutivische Ausrichtung, große Konsonanteninventare mit Pharyngalisierung und Ejektiven sowie Nominalklassenkongruenz (4 Klassen). Tsesisch war historisch eine schriftlose Sprache; in der postsowjetischen Ära entstanden auf avarischen Konventionen beruhende kyrillische Gemeinschaftsorthographien, doch existiert keine bedeutende literarische Tradition.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Tsesisch
Wasser
лъи
/ɬi/
Feuer
цӏи
/tsʼi/
Sonne
буцӏ
/butsʼ/
Mond
бутӏтӏи
/butʼːi/
Stern
цӀуни
/tsʼuni/
Mutter
эни
/eni/
Vater
обу
/obu/
Ich
ди
/di/
Du
ми
/mi/
Name
цӀе
/tsʼe/
Auge
оьзи
/øzi/
Hand
рекь
/reqʼ/
Herz
ракӏ
/rakʼ/
Liebe
уйла
/ujla/
Baum
ачӏи
/atʃʼi/
Haus
ма
/ma/
Hund
жек
/ʒek/
Katze
кету
/ketu/
Essen
ишер
/iʃer/
Trinken
жекер
/ʒeker/
Eins
сис
/sis/
Zwei
къӀано
/qˤʼaːno/
Hallo
салам
/salam/
Danke
баркалла
/baɾkalːa/
Gut
игу
/iɡu/
Kuckuck
куку
/kuku/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten NE Caucasian-Sprachen
| Bedeutung | Tsesisch | Chwarschisch | Awarisch | Lakisch | Hunsibisch | Darginisch | Andisch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | лъи /ɬi/ | лъа /ɬa/ | лъим /ɬim/ | щин /ʃin/ | лъи /ɬiː/ | шин /ʃin/ | лъен /ɬen/ |
| Feuer | цӏи /tsʼi/ | цIа /tsʼa/ | цӏа /tsʼa/ | цӏу /tsʼu/ | цIə /tsʼə/ | цӏа /tsʼa/ | цӏай /tsʼaj/ |
| Sonne | буцӏ /butsʼ/ | бухъ /buqχ/ | бакъ /baqʼ/ | бургъ /burʁ/ | бохъ /boqχ/ | берхӏи /beɾħi/ | миллӏи /milːi/ |
| Mond | бутӏтӏи /butʼːi/ | буца /butsa/ | моцӏ /motsʼ/ | барз /barz/ | боцо /botso/ | баз /baz/ | борцӏцӏо /bortsʼːo/ |
| Stern | цӀуни /tsʼuni/ | цӀирис /tsʼiris/ | цӀва /tsʼʷa/ | цӀукӀу /tsʼukʼu/ | цӀирис /tsʼiris/ | зубари /zubari/ | цӀцӀа /tsʼːa/ |
| Mutter | эни /eni/ | ишу /iʃu/ | эбел /ebel/ | нину /ninu/ | — /—/ | неш /neʃ/ | ила /ila/ |
| Vater | обу /obu/ | обу /obu/ | эмен /emen/ | ппу /pːu/ | абу /abu/ | атта /atːa/ | има /ima/ |
| Ich | ди /di/ | до /do/ | дун /dun/ | на /na/ | дə /də/ | ду /du/ | ден /dẽ/ |
| Du | ми /mi/ | мо /mo/ | мун /mun/ | ина /ina/ | мə /mə/ | хӀу /ħu/ | мин /min/ |
| Name | цӀе /tsʼe/ | цӀери /tsʼeri/ | цӀар /tsʼar/ | цӀа /tsʼa/ | цӀе /tsʼe/ | у /u/ | цӀер /tsʼeːr/ |
| Auge | оьзи /øzi/ | эзал /ezal/ | бер /ber/ | я /ja/ | гьаре /hare/ | хӏули /ħuli/ | гьаркӏо /haɾkʼo/ |
| Hand | рекь /reqʼ/ | лекьа /leʟ̌a/ | квер /kʷer/ | ка /ka/ | коро /koro/ | някӏ /ɲakʼ/ | рекьа /rekʼa/ |
| Herz | ракӏ /rakʼ/ | локIва /lokʼʷa/ | ракӏ /rakʼ/ | дакӏ /dakʼ/ | ракIу /rakʼu/ | уркӏи /urkʼi/ | рокӏо /rokʼo/ |
| Liebe | уйла /ujla/ | гокъа /ɡoqʼa/ | рокьи /rotɬʼi/ | ччан /tʃːan/ | — /—/ | дигай /diɡaj/ | — /—/ |
| Baum | ачӏи /atʃʼi/ | гъван /ʁʷan/ | гъветӏ /ʁʷetʼ/ | мурхь /muɾħ/ | хонхе /χõχe/ | галга /ɡalɡa/ | рикьва /riqʷːa/ |
| Haus | ма /ma/ | агъ /aq/ | рукъ /ruq/ | къатта /qatːa/ | — /—/ | хъали /qali/ | хъоро /qʼoro/ |
| Hund | жек /ʒek/ | гъве /ʁʷe/ | гьой /hoj/ | ккун /kːun/ | вə /wə/ | хя /xja/ | хвай /χʷaj/ |
| Katze | кету /ketu/ | — /—/ | кету /ketu/ | ккац /kːats/ | — /—/ | гата /ɡata/ | — /—/ |
| Essen | ишер /iʃer/ | лацIа /latsʼa/ | кваназе /kʷanaze/ | ккаву /kːavu/ | мухъа /muqχa/ | букӏан /bukʼan/ | икъвин /iqʷːin/ |
| Trinken | жекер /ʒeker/ | цIода /tsʼoda/ | гьекӏезе /hekʼeze/ | гьавхь /ʕavħ/ | хулIа /χuɬa/ | даркьес /daɾqʼes/ | игьин /iɣin/ |
| Eins | сис /sis/ | гьас /has/ | цо /tso/ | ца /tsa/ | гьəнс /həns/ | ца /tsa/ | цеб /tseb/ |
| Zwei | къӀано /qˤʼaːno/ | къӀано /qˤʼano/ | кӀиго /kʼiɡo/ | кӀива /kʼiwa/ | къӀоно /qˤʼono/ | кӀел /kʼel/ | чӀеди /tʃʼedi/ |
| Hallo | салам /salam/ | — /—/ | ворчӏами /voɾtʃʼami/ | салам /salam/ | — /—/ | салам /salam/ | — /—/ |
| Danke | баркалла /baɾkalːa/ | — /—/ | баркала /baɾkala/ | барчаллагь /baɾtʃalːaʁ/ | — /—/ | баркалла /baɾkalːa/ | — /—/ |
| Gut | игу /iɡu/ | логу /loɡu/ | лъикӏаб /ɬikʼab/ | хъинсса /qinsːa/ | кIотIу /kʼotʼu/ | гӏяхӏил /ʕaħil/ | — /—/ |
| Kuckuck | куку /kuku/ | куку /kuku/ | гагу /ɡaɡu/ | ччикку /tʃːikːu/ | кӀукӀутӀо /kʼukʼutʼo/ | гегуг /ɡeɡuɡ/ | гиггу /ɡiɡːu/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.