ツングース祖語
Proto-Tungusisch
Tungusic (proto)
Urtungusisch (Proto-Tungusic) ist der rekonstruierte gemeinsame Vorfahre der tungusischen Sprachfamilie, einschließlich Mandschu, Jurchen, Sibe, Ewenki, Ewen, Nanai, Udege, Oroch, Orok und Ulch. Etwa 2000 v. Chr. im Amurbecken und in der Mandschurei sowie im südöstlichen Sibirien gesprochen, später Aufspaltung in einen nördlichen (ewenkischen) und einen südlichen (mandschu-nanaiischen) Zweig. Die Rekonstruktion stützt sich auf Tsintsius (1975-77), Doerfer (2006) und Janhunen (2003); Merkmale: Vokalharmonie, Kontrast zwischen kurzen und langen Vokalen sowie ein reiches Konsonantensystem mit velarem Nasal *ŋ.
Wo es gesprochen wird
Lesungen der Han-Zeichen in Proto-Tungusisch
| Schriftzeichen | Bedeutung | Lesung | Form | IPA |
|---|---|---|---|---|
| 一 | one | *əmun | /*əmun/ | |
| 二 | two | *dʒuər | /*d͡ʒuər/ | |
| 三 | three | *ilan | /*ilan/ | |
| 四 | four | *dügin | /*dyɡin/ | |
| 五 | five | *tuɲga | /*tuɲɡa/ | |
| 六 | six | *ɲuŋun | /*ɲuŋun/ | |
| 七 | seven | *nadan | /*nadan/ | |
| 八 | eight | *dʒapkun | /*d͡ʒapkun/ | |
| 九 | nine | *xəgün | /*xəɡyn/ | |
| 十 | ten | *dʒuwan | /*d͡ʒuwan/ | |
| 日 | sun | *siun | /*siun/ | |
| 月 | moon | *bēga | /*beːɡa/ | |
| 山 | mountain | *xada | /*xada/ | |
| 水 | water | *mū | /*muː/ | |
| 火 | fire | *tōga | /*toːɡa/ | |
| 木 | tree | *mō | /*moː/ | |
| 土 | soil | *na | /*na/ | |
| 天 | sky | *abka | /*abka/ | |
| 地 | ground | *na | /*na/ | |
| 海 | sea | *lāmu | /*laːmu/ | |
| 犬 | dog | *ŋinda | /*ŋinda/ | |
| 馬 | horse | *murin | /*murin/ | |
| 鳥 | bird | *gasa | /*ɡasa/ | |
| 魚 | fish | *nimaka | /*nimaka/ | |
| 牛 | ox | *xuker | /*xuker/ | |
| 人 | person | *niama | /*niama/ | |
| 手 | hand | *ŋāla | /*ŋaːla/ | |
| 足 | foot | *bəgdi | /*bəɡdi/ | |
| 目 | eye | *jāsa | /*jaːsa/ | |
| 耳 | ear | *sēn | /*seːn/ | |
| 口 | mouth | *amŋa | /*amŋa/ | |
| 頭 | head | *dil | /*dil/ | |
| 心 | heart | *mēwan | /*meːwan/ | |
| 血 | blood | *sēksə | /*seːksə/ | |
| 肉 | meat | *uldʒə | /*uld͡ʒə/ | |
| 上 | up | *ugi | /*uɡi/ | |
| 下 | down | *xərgi | /*xərɡi/ | |
| 中 | middle | *dulin | /*dulin/ | |
| 中 | hit | *dulin | /*dulin/ | |
| 央 | center | *dulin | /*dulin/ | |
| 左 | left | *dʒəgün | /*d͡ʒəɡyn/ | |
| 右 | right | *aŋān | /*aŋaːn/ | |
| 行 | go | *jabu- | /*jabu-/ | |
| 行 | row | *ŋənə- | /*ŋənə-/ | |
| 来 | come | *əmə- | /*əmə-/ | |
| 去 | leave | *ŋənə- | /*ŋənə-/ | |
| 見 | see | *ičə- | /*it͡ʃə-/ | |
| 聞 | hear | *dōldi- | /*doːldi-/ | |
| 食 | eat | *dʒəp- | /*d͡ʒəp-/ | |
| 飲 | drink | *umī- | /*umiː-/ | |
| 走 | run | *tuksa- | /*tuksa-/ | |
| 坐 | sit | *təgə- | /*təɡə-/ | |
| 立 | stand | *ili- | /*ili-/ |
Quellen
- Tsintsius 1975
- Doerfer 2006
- Janhunen 2003
Han-Lesungen im Vergleich
Verglichen mit verwandten Tungusic (proto)-Sprachen
| Schriftzeichen | Proto-Tungusisch | Jurchen | Mandschurisch | Proto-Mongolisch | Sibe | Proto-Japonisch | Proto-Koreanisch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | *əmun /*əmun/ | emu /emu/ | emu /emu/ | *nigen /*niɡen/ | emu /əmu/ | *pitə-tu /*pitə-tu/ | *hʌtan /*hʌtan/ |
| 二 | *dʒuər /*d͡ʒuər/ | juwe /dʑuwe/ | juwe /d͡ʒuwə/ | *qoyar /*qojar/ | juwe /d͡ʑuwə/ | *puta /*puta/ | *tupɨr /*tupɨɾ/ |
| 三 | *ilan /*ilan/ | ilan /ilan/ | ilan /ilan/ | *gurba(n) /*gurban/ | ilan /ilan/ | *mi /*mi/ | *seki /*seki/ |
| 四 | *dügin /*dyɡin/ | duin /duin/ | duin /duin/ | *dörbe(n) /*dœrben/ | duin /duin/ | *jə /*jə/ | *neki /*neki/ |
| 五 | *tuɲga /*tuɲɡa/ | sunja /sundʑa/ | sunja /sund͡ʒa/ | *tabu(n) /*tabun/ | sunja /sund͡ʑa/ | *itu /*itu/ | *tasəs /*tasəs/ |
| 六 | *ɲuŋun /*ɲuŋun/ | ninggun /niŋɡun/ | ninggun /niŋɡun/ | *jirguɣa(n) /*dʒirɣuɣan/ | ninggun /niŋɢun/ | *mu /*mu/ | *jəsəs /*jəsəs/ |
| 七 | *nadan /*nadan/ | nadan /nadan/ | nadan /nadan/ | *doluɣa(n) /*doluɣan/ | nadan /nadan/ | *nana /*nana/ | *nirkup /*niɾkup/ |
| 八 | *dʒapkun /*d͡ʒapkun/ | jakūn /dʑakɯn/ | jakūn /d͡ʒakʰuːn/ | *nayima(n) /*najiman/ | jakūn /d͡ʑaqun/ | *ja /*ja/ | *jətərp /*jətəɾp/ |
| 九 | *xəgün /*xəɡyn/ | uyun /ujun/ | uyun /ujun/ | *yersü(n) /*jersyn/ | uyun /ujun/ | *kəkənə /*kəkənə/ | *ahop /*ahop/ |
| 十 | *dʒuwan /*d͡ʒuwan/ | juwan /dʑuwan/ | juwan /d͡ʒuwan/ | *harba(n) /*harban/ | juwan /d͡ʑuwan/ | *təwə /*təwə/ | *jer /*jeɾ/ |
| 日 | *siun /*siun/ | šun /ʃun/ | šun /ʃun/ | *naran /*naran/ | šun /ɕun/ | *pi /*pi/ | *hʌy /*hʌj/ |
| 月 | *bēga /*beːɡa/ | biya /bija/ | biya /bija/ | *sara(n) /*saran/ | biya /bija/ | *tukuy /*tukui/ | *tʌr /*tʌɾ/ |
| 山 | *xada /*xada/ | alin /alin/ | alin /alin/ | *agula /*aɣula/ | alin /alin/ | *jama /*jama/ | *moy /*moj/ |
| 水 | *mū /*muː/ | muke /muke/ | muke /mukə/ | *usu(n) /*usun/ | muke /mutɕə/ | *mintu /*mintu/ | *mɨr /*mɨɾ/ |
| 火 | *tōga /*toːɡa/ | tuwa /tuwa/ | tuwa /tuwa/ | *gal /*ɡal/ | tuwa /tuwa/ | *poy /*poi/ | *pɨr /*pɨɾ/ |
| 木 | *mō /*moː/ | moo /moː/ | moo /moː/ | *modu(n) /*modun/ | moo /mɔː/ | *kəy /*kəi/ | *namk /*namk/ |
| 土 | *na /*na/ | boihon /boixon/ | boihon /bojxon/ | *sirui /*siruj/ | boihon /bɔiʁɔn/ | *tuti /*tuti/ | *hʌrk /*hʌɾk/ |
| 天 | *abka /*abka/ | abka /abka/ | abka /abka/ | *teŋri /*teŋri/ | abka /apqa/ | *ama /*ama/ | *hanʌr /*hanʌɾ/ |
| 地 | *na /*na/ | na /na/ | na /na/ | *gajar /*ɡadʒar/ | na /na/ | — | *tʌh /*tʌh/ |
| 海 | *lāmu /*laːmu/ | mederi /mederi/ | mederi /medəri/ | *dalai /*dalaj/ | mederi /mədəri/ | *umi /*umi/ | *parʌr /*paɾʌɾ/ |
| 犬 | *ŋinda /*ŋinda/ | indahūn /indaxɯn/ | indahūn /indaxuːn/ | *noxai /*noxaj/ | indahūn /indaʁun/ | *enu /*enu/ | *kahi /*kahi/ |
| 馬 | *murin /*murin/ | morin /morin/ | morin /morin/ | *mori(n) /*morin/ | morin /mɔrin/ | — | — |
| 鳥 | *gasa /*ɡasa/ | gasha /ɡaʃa/ | gasha /ɡaʃa/ | *sibawun /*sibaʊn/ | gasha /ɢaɕa/ | *təri /*təri/ | *say /*saj/ |
| 魚 | *nimaka /*nimaka/ | nimaha /nimaxa/ | nimaha /nimaxa/ | *jigasu(n) /*dʒiɣasun/ | nimaha /nimaʁa/ | *iwo /*iwo/ | *koki /*koki/ |
| 牛 | *xuker /*xuker/ | ihan /ixan/ | ihan /ixan/ | *hüker /*hyker/ | ihan /iʁan/ | *usi /*usi/ | *sjo /*sjo/ |
| 人 | *niama /*niama/ | niyalma /nialma/ | niyalma /njalma/ | *kümün /*kymyn/ | niyalma /ɲalma/ | *pitə /*pitə/ | *salʌm /*salʌm/ |
| 手 | *ŋāla /*ŋaːla/ | gala /ɡala/ | gala /ɡala/ | *gar /*ɡar/ | gala /ɢala/ | *ta /*ta/ | *son /*son/ |
| 足 | *bəgdi /*bəɡdi/ | bethe /betxe/ | bethe /bətxə/ | *köl /*kœl/ | bethe /bətxə/ | *asi /*asi/ | *par /*paɾ/ |
| 目 | *jāsa /*jaːsa/ | yasa /jasa/ | yasa /jasa/ | *nidün /*nidyn/ | yasa /jaza/ | *ma /*ma/ | *nun /*nun/ |
| 耳 | *sēn /*seːn/ | šan /ʃan/ | šan /ʃan/ | *cikin /*tʃikin/ | šan /ɕan/ | *mimi /*mimi/ | *kuy /*kuj/ |
| 口 | *amŋa /*amŋa/ | angga /aŋɡa/ | angga /aŋɡa/ | *aman /*aman/ | angga /aŋɢa/ | *kutuy /*kutui/ | *ip /*ip/ |
| 頭 | *dil /*dil/ | uju /udʑu/ | uju /ud͡ʒu/ | *terixün /*terixyn/ | uju /ud͡ʑu/ | *kasira /*kasira/ | *məri /*məɾi/ |
| 心 | *mēwan /*meːwan/ | niyaman /niaman/ | niyaman /njaman/ | *jirüken /*dʒiryken/ | niyaman /ɲaman/ | *kəkərə /*kəkərə/ | *mʌzʌm /*mʌzʌm/ |
| 血 | *sēksə /*seːksə/ | senggi /səŋɡi/ | senggi /səŋɡi/ | *cisu(n) /*tʃisun/ | senggi /səŋɣi/ | *ti /*ti/ | *pih /*pih/ |
| 肉 | *uldʒə /*uld͡ʒə/ | yali /jali/ | yali /jali/ | *mika(n) /*mikan/ | yali /jali/ | *sisi /*sisi/ | *salh /*salh/ |
| 上 | *ugi /*uɡi/ | dele /dələ/ | dele /dələ/ | *degere /*deɡere/ | dele /dələ/ | *upəy /*upəi/ | *uh /*uh/ |
| 下 | *xərgi /*xərɡi/ | fejile /fəjilə/ | fejile /fəd͡ʒilə/ | *doxora /*doxora/ | fejile /fəd͡ʑilə/ | *sita /*sita/ | *arʌy /*aɾʌj/ |
| 中 | *dulin /*dulin/ | dulin /dulin/ | dulimba /dulimba/ | *dumda /*dumda/ | dulimba /dulimba/ | *naka /*naka/ | *kawɨn /*kawɨn/ |
| 中 | *dulin /*dulin/ | — | goibumbi /ɡoibumbi/ | *dumda /*dumda/ | goibumbi /ɢɔibum/ | *atar- /*atar-/ | *mac- /*mat͡s-/ |
| 央 | *dulin /*dulin/ | dulimbai /dulimbai/ | dulimbai /dulimbai/ | — | dulimbai /dulimbai/ | — | — |
| 左 | *dʒəgün /*d͡ʒəɡyn/ | hashū /haʃɯ/ | hashū /xaʃuː/ | *jegün /*dʒeɡyn/ | hashū /χaɕu/ | *pintari /*pintari/ | *oyn /*ojn/ |
| 右 | *aŋān /*aŋaːn/ | ici /itɕi/ | ici /it͡ʃi/ | *baragun /*baraɣun/ | ici /it͡ɕi/ | *minkiri /*minkiri/ | *parʌn /*paɾʌn/ |
| 行 | *jabu- /*jabu-/ | yabu- /jabu-/ | yabumbi /jabumbi/ | *yabu- /*jabu-/ | yabumbi /jawum/ | *ik- /*ik-/ | *ka- /*ka-/ |
| 行 | *ŋənə- /*ŋənə-/ | — | faidan /faidan/ | *yabu- /*jabu-/ | faidan /faidan/ | *okonap- /*okonap-/ | *hʌ- /*hʌ-/ |
| 来 | *əmə- /*əmə-/ | ji- /dʑi-/ | jimbi /d͡ʒimbi/ | *ire- /*ire-/ | jimbi /d͡ʑim/ | *kə- /*kə-/ | *o- /*o-/ |
| 去 | *ŋənə- /*ŋənə-/ | gene- /ɡənə-/ | genembi /ɡənəmbi/ | *od- /*od-/ | genembi /ɡənəm/ | — | *ka- /*ka-/ |
| 見 | *ičə- /*it͡ʃə-/ | sabu- /sabu-/ | sabumbi /sabumbi/ | *üje- /*ydʒe-/ | sabumbi /sabum/ | *mi- /*mi-/ | *po- /*po-/ |
| 聞 | *dōldi- /*doːldi-/ | donji- /dondʑi-/ | donjimbi /dond͡ʒimbi/ | *sonos- /*sonos-/ | donjimbi /dɔnd͡ʑim/ | *kik- /*kik-/ | *tɨr- /*tɨɾ-/ |
| 食 | *dʒəp- /*d͡ʒəp-/ | je- /dʑe-/ | jembi /d͡ʒəmbi/ | *ide- /*ide-/ | jembi /d͡ʑəm/ | *kup- /*kup-/ | *mək- /*mək-/ |
| 飲 | *umī- /*umiː-/ | omi- /omi-/ | omimbi /omimbi/ | *uxu- /*uxu-/ | omimbi /ɔmim/ | *nəm- /*nəm-/ | *mas- /*mas-/ |
| 走 | *tuksa- /*tuksa-/ | suju- /sudʑu-/ | sujumbi /sud͡ʒumbi/ | *güyü- /*ɡyjy-/ | sujumbi /sud͡ʑum/ | *pasir- /*pasir-/ | *tʌt- /*tʌt-/ |
| 坐 | *təgə- /*təɡə-/ | te- /te-/ | tembi /təmbi/ | *saxu- /*saxu-/ | tembi /təm/ | — | *anc- /*ant͡s-/ |
| 立 | *ili- /*ili-/ | ili- /ili-/ | ilimbi /ilimbi/ | *bos- /*bos-/ | ilimbi /ilim/ | *tat- /*tat-/ | *se- /*se-/ |
Seite 1/6
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.