ꕙꔤ
瓦伊語
尼日爾-剛果語系(曼德語族,西部,瓦伊-科諾語群)
瓦伊語(瓦伊語:ꕙꔤ)係一種西曼德語支(尼日爾-剛果語系)嘅語言,講嘅人大約有10.4萬至12萬,主要分佈喺利比里亞同塞拉利昂。佢用瓦伊音節文字嚟寫——喺19、20世紀先後出現嘅二十幾種西非本土文字之中,瓦伊文字係最早、亦最成功嘅其中一種(同巴姆穆文字、恩科文字、門德基卡庫伊文字同巴薩瓦赫文字並列);至於更加古老嘅非洲文字,例如吉茲文字同提非納文字,就出現得更早,而且沿用到今日。呢套音節文字大約喺1832至1833年間,由莫莫盧·杜瓦盧·布凱萊(Mɔmɔlu Duwalu Bukɛlɛ)同佢啲夥伴一齊創製出嚟——據講係源於一個夢——當時大西洋貿易往來十分頻繁,不過當地並冇受歐洲殖民統治(利比里亞係獲釋非裔美國人建立嘅聚居地,1847年開始獨立)。好多學者都認為佢係出於刺激擴散——即係接觸過拉丁文、阿拉伯文,甚至切羅基文之後,先激發起書寫呢個念頭——雖然佢啲符號大致上都係原創嘅。瓦伊人正正處於曼德語支同大西洋語支嘅接觸地帶;呢套文字喺2008年已經收入咗Unicode 5.1(U+A500–A63F)。
使用地區
瓦伊語嘅31個核心詞
水
ꕀ
/dʒi/
火
ꕪꔻ
/kaːsi/
日頭
ꔎꔒ
/tele/
月光
ꕬꖝ
/laro/
星
ꗋꗏ
/tólò/
母親
ꖣ
/na/
父親
ꕝ
/dɛ/
我
ꘋ
/ŋ̀/
你
ꔤ
/ì/
名
ꕿꘌ
/tɔ́ː/
眼
ꕰ
/ɲa/
手
ꗃꗏ
/ɓolo/
心
ꔖꕇ
/sɛni/
愛
ꖣꔆ
/nai/
樹
ꕘ
/wuɾu/
屋
ꕜꖢ
/daɛ/
狗
ꕝꖣ
/dɛni/
貓
ꖷꖬ
/musu/
食
ꕒ
/fa/
飲
ꕇ
/mi/
一
ꕴꖝ
/do/
二
ꗱꘌꕟ
/fèːrà/
你好
ꕒꔢ
/famo/
多謝
ꖢꕜ
/sɛda/
好
ꖝꖢ
/sue/
來源
單詞比較
同Niger-Congo (Mande, Western, Vai-Kono)相關語言比較
| 意思 | 瓦伊語 | 迪尤拉語 | 西部馬寧卡語 | 基塔曼寧卡語 | 東部馬寧卡語 | 卡松凱語 | 班巴拉語 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 水 | ꕀ /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ |
| 火 | ꕪꔻ /kaːsi/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ |
| 日頭 | ꔎꔒ /tele/ | tile /tile/ | tile /tile/ | tle /tle/ | tile /tile/ | tile /tile/ | tile /tile/ |
| 月光 | ꕬꖝ /laro/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ |
| 星 | ꗋꗏ /tólò/ | dolo /dólo/ | lolo /lolo/ | lolo /lolo/ | lolo /lolo/ | lolo /lolo/ | dolo /dòlo/ |
| 母親 | ꖣ /na/ | ba /ba/ | na /na/ | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ |
| 父親 | ꕝ /dɛ/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ |
| 我 | ꘋ /ŋ̀/ | ń /ŋ́/ | ne /ne/ | ne /ne/ | ne /ne/ | ne /ne/ | ne /nè/ |
| 你 | ꔤ /ì/ | í /í/ | i /i/ | i /i/ | i /i/ | i /i/ | i /í/ |
| 名 | ꕿꘌ /tɔ́ː/ | tɔgɔ /tɔ́gɔ/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔgɔ /tɔ̀ɡɔ/ |
| 眼 | ꕰ /ɲa/ | ɲɛ /ɲɛ/ | nya /ɲa/ | ña /ɲa/ | ɲa /ɲa/ | ɲa /ɲa/ | ɲɛ /ɲɛ/ |
| 手 | ꗃꗏ /ɓolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ |
| 心 | ꔖꕇ /sɛni/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ |
| 愛 | ꖣꔆ /nai/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ |
| 樹 | ꕘ /wuɾu/ | yiri /jiri/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ | jiri /dʒiɾi/ |
| 屋 | ꕜꖢ /daɛ/ | so /so/ | so /so/ | so /so/ | lu /lu/ | so /so/ | so /so/ |
| 狗 | ꕝꖣ /dɛni/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | wuli /wuli/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ |
| 貓 | ꖷꖬ /musu/ | jakuma /dʒakuma/ | nyaakuma /ɲaːkuma/ | ñaakuma /ɲaːkuma/ | jakuma /dʒakuma/ | jakuma /dʒakuma/ | jakuma /dʒakuma/ |
| 食 | ꕒ /fa/ | dun /dun/ | don /don/ | don /don/ | domu /domu/ | domu /domu/ | dumuni /dumuni/ |
| 飲 | ꕇ /mi/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ |
| 一 | ꕴꖝ /do/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ | kele /kele/ | kelen /kelen/ |
| 二 | ꗱꘌꕟ /fèːrà/ | fila /fìla/ | fila /fila/ | fila /fila/ | fila /fila/ | fila /fila/ | fila /fìla/ |
| 你好 | ꕒꔢ /famo/ | i ni soɣoma /i ni soɣoma/ | i ni sögöma /i ni soɣoma/ | i ni soɣoma /i ni soɣoma/ | i ni se /i ni se/ | i ni sogoma /i ni soɡoma/ | i ni ce /i ni tʃɛ/ |
| 多謝 | ꖢꕜ /sɛda/ | i ni ce /i ni tʃe/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni ce /i ni tʃe/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni ce /i ni tʃɛ/ |
| 好 | ꖝꖢ /sue/ | ɲuman /ɲuman/ | nyuman /ɲuman/ | ñuman /ɲuman/ | ka ɲi /ka ɲi/ | nyi /ɲi/ | ka ɲi /ka ɲi/ |
LangMap — 語言視覺化項目嘅一部分。呢個係靜態、可抓取嘅摘要;互動地圖提供發音音頻、篩選同地球視圖。