ᠮᠠᠨᠵᡠ ᡤᡳᠰᡠᠨ
Маньчжурский
Tungusic > Southern
Маньчжурский язык — тунгусский язык, служивший государственным языком династии Цин (1644–1912). Для китайских иероглифов в нём существует богатая исконная лексика: emu, juwe, ilan для чисел; šun для солнца; abka для неба. Двуязычные словари, такие как Юйчжи Цинвэньцзянь (1708), фиксируют также сино-маньчжурское чтение на основе северного мандарина конца эпохи Мин. Маньчжурское письмо, производное от монгольского алфавита, использовалось в официальных документах на протяжении всей эпохи Цин.
Где на нём говорят
Чтения ханьских иероглифов на языке Маньчжурский
| Иероглиф | Значение | Чтение | Форма | IPA |
|---|---|---|---|---|
| 一 | one | ᡝᠮᡠemu | /emu/ | |
| 二 | two | ᠵᡠᠸᡝjuwe | /d͡ʒuwə/ | |
| 三 | three | ᡳᠯᠠᠨilan | /ilan/ | |
| 四 | four | ᡩᡠᡳᠨduin | /duin/ | |
| 五 | five | ᠰᡠᠨᠵᠠsunja | /sund͡ʒa/ | |
| 六 | six | ᠨᡳᠩᡤᡠᠨninggun | /niŋɡun/ | |
| 七 | seven | ᠨᠠᡩᠠᠨnadan | /nadan/ | |
| 八 | eight | ᠵᠠᡴᡡᠨjakūn | /d͡ʒakʰuːn/ | |
| 九 | nine | ᡠᠶᡠᠨuyun | /ujun/ | |
| 十 | ten | ᠵᡠᠸᠠᠨjuwan | /d͡ʒuwan/ | |
| 日 | sun | ᡧᡠᠨšun | /ʃun/ | |
| 月 | moon | ᠪᡳᠶᠠbiya | /bija/ | |
| 山 | mountain | ᠠᠯᡳᠨalin | /alin/ | |
| 水 | water | ᠮᡠᡴᡝmuke | /mukə/ | |
| 火 | fire | ᡨᡠᠸᠠtuwa | /tuwa/ | |
| 木 | tree | ᠮᠣᠣmoo | /moː/ | |
| 土 | soil | ᠪᠣᡳᡥᠣᠨboihon | /bojxon/ | |
| 天 | sky | ᠠᠪᡴᠠabka | /abka/ | |
| 地 | ground | ᠨᠠna | /na/ | |
| 海 | sea | ᠮᡝᡩᡝᡵᡳmederi | /medəri/ | |
| 龍 | dragon | ᠮᡠᡩᡠᡵᡳmuduri | /muduri/ | |
| 虎 | tiger | ᡨᠠᡧᠠtasha | /taʃa/ | |
| 犬 | dog | ᡳᠨᡩᠠᡥᡡᠨindahūn | /indaxuːn/ | |
| 馬 | horse | ᠮᠣᡵᡳᠨmorin | /morin/ | |
| 鳥 | bird | ᡤᠠᡧᠠgasha | /ɡaʃa/ | |
| 魚 | fish | ᠨᡳᠮᠠᡥᠠnimaha | /nimaxa/ | |
| 牛 | ox | ᡳᡥᠠᠨihan | /ixan/ | |
| 羊 | sheep | ᡥᠣᠨᡳᠨhonin | /xonin/ | |
| 貓 | cat | ᡴᡝᠰᡳᡴᡝkesike | /kəsikə/ | |
| 人 | person | ᠨᡳᠶᠠᠯᠮᠠniyalma | /njalma/ | |
| 手 | hand | ᡤᠠᠯᠠgala | /ɡala/ | |
| 足 | foot | ᠪᡝᡨᡥᡝbethe | /bətxə/ | |
| 目 | eye | ᠶᠠᠰᠠyasa | /jasa/ | |
| 耳 | ear | ᡧᠠᠨšan | /ʃan/ | |
| 口 | mouth | ᠠᠩᡤᠠangga | /aŋɡa/ | |
| 頭 | head | ᡠᠵᡠuju | /ud͡ʒu/ | |
| 心 | heart | ᠨᡳᠶᠠᠮᠠᠨniyaman | /njaman/ | |
| 血 | blood | ᠰᡝᠩᡤᡳsenggi | /səŋɡi/ | |
| 肉 | meat | ᠶᠠᠯᡳyali | /jali/ | |
| 上 | up | ᡩᡝᠯᡝdele | /dələ/ | |
| 下 | down | ᡶᡝᠵᡳᠯᡝfejile | /fəd͡ʒilə/ | |
| 中 | middle | ᡩᡠᠯᡳᠮᠪᠠdulimba | /dulimba/ | |
| 中 | hit | ᡤᠣᡳᠪᡠᠮᠪᡳgoibumbi | /ɡoibumbi/ | |
| 央 | center | ᡩᡠᠯᡳᠮᠪᠠᡳdulimbai | /dulimbai/ | |
| 左 | left | ᡥᠠᡧᡡhashū | /xaʃuː/ | |
| 右 | right | ᡳᠴᡳici | /it͡ʃi/ | |
| 東 | east | ᡩᡝᡵᡤᡳdergi | /dərɡi/ | |
| 西 | west | ᠸᠠᡵᡤᡳwargi | /warɡi/ | |
| 南 | south | ᠵᡠᠯᡝᡵᡤᡳjulergi | /d͡ʒulərɡi/ | |
| 北 | north | ᠠᠮᠠᡵᡤᡳamargi | /amarɡi/ | |
| 行 | go | ᠶᠠᠪᡠᠮᠪᡳyabumbi | /jabumbi/ | |
| 行 | row | ᡶᠠᡳᡩᠠᠨfaidan | /faidan/ | |
| 来 | come | ᠵᡳᠮᠪᡳjimbi | /d͡ʒimbi/ | |
| 去 | leave | ᡤᡝᠨᡝᠮᠪᡳgenembi | /ɡənəmbi/ | |
| 見 | see | ᠰᠠᠪᡠᠮᠪᡳsabumbi | /sabumbi/ | |
| 聞 | hear | ᡩᠣᠨᠵᡳᠮᠪᡳdonjimbi | /dond͡ʒimbi/ | |
| 食 | eat | ᠵᡝᠮᠪᡳjembi | /d͡ʒəmbi/ | |
| 飲 | drink | ᠣᠮᡳᠮᠪᡳomimbi | /omimbi/ | |
| 走 | run | ᠰᡠᠵᡠᠮᠪᡳsujumbi | /sud͡ʒumbi/ | |
| 坐 | sit | ᡨᡝᠮᠪᡳtembi | /təmbi/ | |
| 立 | stand | ᡳᠯᡳᠮᠪᡳilimbi | /ilimbi/ |
Источники
- 御製清文鑑 (Yuzhi Qingwenjian, 1708)
- 御製增訂清文鑑 (Yuzhi Zengding Qingwenjian, 1771)
- 大清全書 (Daiqing Quanshu, 1683)
- Norman, Jerry — A Concise Manchu-English Lexicon (1978)
- Wiktionary Manchu entries (mnc)
Сравнение слов
Сравнение с родственными языками Tungusic (Manchu-Tungus, Southern)
| Значение | Маньчжурский | Сибинский | Чжурчжэньский | Нанайский | Эвенский | Эвенкийский | Удэгейский |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | ᠮᡠᡴᡝ /mukə/ | ᠮᡠᡴᡝ /mukə/ | muke /muke/ | муэ /mue/ | му /mu/ | му /mu/ | уй /uj/ |
| Огонь | ᡨᡠᠸᠠ /tuwa/ | ᡨᡠᠸᠠ /tuwa/ | tuwa /tuwa/ | това /tova/ | тоог /toːɡ/ | того /toɡo/ | тогбо /toɡbo/ |
| Солнце | ᡧᡠᠨ /ʃun/ | ᠰᡠᠨ /sun/ | šun /ʃun/ | сиун /siun/ | нөлтэн /nølten/ | дылача /dɯlatɕa/ | даигаси /daiɡasi/ |
| Луна | ᠪᡳᠶᠠ /bija/ | ᠪᡳᠶᠠ /bija/ | biya /bija/ | биа /bia/ | бяг /bjaɡ/ | бега /beɡa/ | биа /bia/ |
| Мать | ᡝᠨᡳᠶᡝ /ənijə/ | ᡝᠨᡞᠶᡝ /ənije/ | eme /eme/ | энин /enin/ | эньэн /eɲen/ | эни /eni/ | энэ /ene/ |
| Отец | ᠠᠮᠠ /ama/ | ᠠᠮᠠ /ama/ | ama /ama/ | ама /ama/ | ама /ama/ | ама /ama/ | амэ /amə/ |
| Есть | ᠵᡝᠮᠪᡳ /dʒəmbi/ | ᠵᡝᠮᠪᡞ /d͡ʒəmbi/ | jefu /dʒefu/ | депу /depu/ | дьэб /dʒeb/ | дептэ /depte/ | джевэ /d͡ʒevə/ |
| Пить | ᠣᠮᡳᠪᡳ /omibi/ | ᠣᠮᡳᠪᡞ /omibi/ | omi /omi/ | омичи /omitʃi/ | ум /um/ | умӣ /umiː/ | омимэ /omimə/ |
| Любовь | ᡥᠠᡳᡵᠠᠮᠪᡳ /xairambi/ | ᠴᡳᠯᡨᡠᠮᠪᡳ /t͡ʃiltumbi/ | gosi /ɡosi/ | эйини /ejini/ | аякан /ajakan/ | аявдави /ajavdavi/ | чисанай /t͡ʃisanaj/ |
| Сердце | ᠨᡳᠶᠠᠮᠠᠨ /nijaman/ | ᠨᡳᠶᠠᠮᠠᠨ /nijaman/ | niyaman /nijaman/ | миаван /miavan/ | мяван /mjavan/ | меван /mevan/ | миаван /miavan/ |
| Дерево | ᠮᠣᠣ /moː/ | ᠮᠣᠯᠣ /molo/ | mo /mo/ | мо /mo/ | мо /mo/ | мо /mo/ | мо /mo/ |
| Дом | ᠪᠣᠣ /boː/ | ᠪᠣᠣ /boː/ | boo /boː/ | дё /dʒo/ | дьу /dʒu/ | дю /dʒu/ | дзугди /d͡zuɡdi/ |
| Собака | ᡳᠨᡩᠠᡥᡡᠨ /indaxuːn/ | ᠨᡳᠨᠳᠠᡥᡡᠨ /nindaxun/ | indahǔn /indahuːn/ | инда /inda/ | нгин /ŋin/ | нгинакин /ŋinakin/ | инай /inaj/ |
| Кошка | ᡴᡝᠰᡳᡴᡝ /kəsikə/ | ᡴᡝᠰᡳᡴᡝ /kəsikə/ | kesike /kesike/ | коси /kosi/ | кошка /koʂka/ | кошка /koʂka/ | кошк /koʃk/ |
| Рука | ᡤᠠᠯᠠ /ɡala/ | ᡤᠠᠯᠠ /ɡala/ | gala /ɡala/ | нгала /ŋala/ | нгал /ŋal/ | нгалэ /ŋale/ | нала /nala/ |
| Глаз | ᠶᠠᠰᠠ /jasa/ | ᠶᠠᠰᠠ /jasa/ | yasa /jasa/ | насал /nasal/ | яса /jasa/ | эса /esa/ | писа /pisa/ |
| Привет | ᠰᡳ ᠰᠠᡳᠨ /si sain/ | ᠨᡳᠩᡤᡝ ᠰᠠᡳᠨ /niŋɡe sain/ | — /—/ | банди-банди /bandi bandi/ | дорова /dorova/ | дорообо /doroːbo/ | бандиба /bandiba/ |
| Спасибо | ᠪᠠᠨᡳᡥᠠ /banixa/ | ᠪᠠᠨᡳᡥᠠ /banixa/ | — /—/ | банихан /banihan/ | пасиба /pasiba/ | пасиба /pasiba/ | нюхча /ɲuxt͡ʃa/ |
| Один | ᠡᠮᡠ /əmu/ | ᡝᠮᡠ /əmu/ | emu /emu/ | эмун /emun/ | омэн /omen/ | умун /umun/ | омо /omo/ |
| Хороший | ᠰᠠᡳᠨ /sain/ | ᠰᠠᡳᠨ /sain/ | sain /sain/ | ая /aja/ | ай /aj/ | ая /aja/ | ая /aja/ |
Сравнение порядка слов
Сравнить с основными языками мира
Сравнение чтений ханьцзы
Сравнение с родственными языками Tungusic > Southern
| Иероглиф | Маньчжурский | Чжурчжэньский | Сибинский | Пратунгусский | Киданьский | Прамонгольский | Древнеяпонское сино-чтение |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | emu /emu/ | emu /emu/ | emu /əmu/ | *əmun /*əmun/ | om /əm/ | *nigen /*niɡen/ | iti /iti/ |
| 二 | juwe /d͡ʒuwə/ | juwe /dʑuwe/ | juwe /d͡ʑuwə/ | *dʒuər /*d͡ʒuər/ | jur /dʒur/ | *qoyar /*qojar/ | ni /ɲi/ |
| 三 | ilan /ilan/ | ilan /ilan/ | ilan /ilan/ | *ilan /*ilan/ | gur /ɡur/ | *gurba(n) /*gurban/ | sam /sam/ |
| 四 | duin /duin/ | duin /duin/ | duin /duin/ | *dügin /*dyɡin/ | dur /dur/ | *dörbe(n) /*dœrben/ | si /ɕi/ |
| 五 | sunja /sund͡ʒa/ | sunja /sundʑa/ | sunja /sund͡ʑa/ | *tuɲga /*tuɲɡa/ | tau /tau/ | *tabu(n) /*tabun/ | go /ŋo/ |
| 六 | ninggun /niŋɡun/ | ninggun /niŋɡun/ | ninggun /niŋɢun/ | *ɲuŋun /*ɲuŋun/ | nil /nil/ | *jirguɣa(n) /*dʒirɣuɣan/ | roku /roku/ |
| 七 | nadan /nadan/ | nadan /nadan/ | nadan /nadan/ | *nadan /*nadan/ | dalu /dalu/ | *doluɣa(n) /*doluɣan/ | siti /ɕiti/ |
| 八 | jakūn /d͡ʒakʰuːn/ | jakūn /dʑakɯn/ | jakūn /d͡ʑaqun/ | *dʒapkun /*d͡ʒapkun/ | naim /naim/ | *nayima(n) /*najiman/ | pati /pati/ |
| 九 | uyun /ujun/ | uyun /ujun/ | uyun /ujun/ | *xəgün /*xəɡyn/ | isen /isen/ | *yersü(n) /*jersyn/ | kiu /kiu/ |
| 十 | juwan /d͡ʒuwan/ | juwan /dʑuwan/ | juwan /d͡ʑuwan/ | *dʒuwan /*d͡ʒuwan/ | par /par/ | *harba(n) /*harban/ | zipu /ʑipu/ |
| 日 | šun /ʃun/ | šun /ʃun/ | šun /ɕun/ | *siun /*siun/ | nair /nair/ | *naran /*naran/ | niti /ɲiti/ |
| 月 | biya /bija/ | biya /bija/ | biya /bija/ | *bēga /*beːɡa/ | sair /sair/ | *sara(n) /*saran/ | gwati /ŋwati/ |
| 山 | alin /alin/ | alin /alin/ | alin /alin/ | *xada /*xada/ | ula /ʊla/ | *agula /*aɣula/ | san /san/ |
| 水 | muke /mukə/ | muke /muke/ | muke /mutɕə/ | *mū /*muː/ | us /ʊs/ | *usu(n) /*usun/ | swi /swi/ |
| 火 | tuwa /tuwa/ | tuwa /tuwa/ | tuwa /tuwa/ | *tōga /*toːɡa/ | gal /ɡal/ | *gal /*ɡal/ | kwa /kwa/ |
| 木 | moo /moː/ | moo /moː/ | moo /mɔː/ | *mō /*moː/ | — | *modu(n) /*modun/ | moku /moku/ |
| 土 | boihon /bojxon/ | boihon /boixon/ | boihon /bɔiʁɔn/ | *na /*na/ | — | *sirui /*siruj/ | do /do/ |
| 天 | abka /abka/ | abka /abka/ | abka /apqa/ | *abka /*abka/ | teŋri /tʰeŋri/ | *teŋri /*teŋri/ | ten /ten/ |
| 地 | na /na/ | na /na/ | na /na/ | *na /*na/ | — | *gajar /*ɡadʒar/ | di /di/ |
| 海 | mederi /medəri/ | mederi /mederi/ | mederi /mədəri/ | *lāmu /*laːmu/ | — | *dalai /*dalaj/ | kai /kai/ |
| 龍 | muduri /muduri/ | muduri /muduri/ | muduri /muduri/ | — | — | — | riu /riu/ |
| 虎 | tasha /taʃa/ | tasha /taʃa/ | tasha /taɕa/ | — | — | — | ko /ko/ |
| 犬 | indahūn /indaxuːn/ | indahūn /indaxɯn/ | indahūn /indaʁun/ | *ŋinda /*ŋinda/ | — | *noxai /*noxaj/ | ken /ken/ |
| 馬 | morin /morin/ | morin /morin/ | morin /mɔrin/ | *murin /*murin/ | morin /morin/ | *mori(n) /*morin/ | me /me/ |
| 鳥 | gasha /ɡaʃa/ | gasha /ɡaʃa/ | gasha /ɢaɕa/ | *gasa /*ɡasa/ | — | *sibawun /*sibaʊn/ | teu /teu/ |
| 魚 | nimaha /nimaxa/ | nimaha /nimaxa/ | nimaha /nimaʁa/ | *nimaka /*nimaka/ | — | *jigasu(n) /*dʒiɣasun/ | go /ŋo/ |
| 牛 | ihan /ixan/ | ihan /ixan/ | ihan /iʁan/ | *xuker /*xuker/ | — | *hüker /*hyker/ | giu /ŋiu/ |
| 羊 | honin /xonin/ | honin /xonin/ | honin /χɔnin/ | — | — | *honi(n) /*honin/ | yau /jau/ |
| 貓 | kesike /kəsikə/ | — | kesike /kəsitɕə/ | — | — | — | — |
| 人 | niyalma /njalma/ | niyalma /nialma/ | niyalma /ɲalma/ | *niama /*niama/ | küü /kʰuː/ | *kümün /*kymyn/ | nin /ɲin/ |
| 手 | gala /ɡala/ | gala /ɡala/ | gala /ɢala/ | *ŋāla /*ŋaːla/ | — | *gar /*ɡar/ | syu /ɕu/ |
| 足 | bethe /bətxə/ | bethe /betxe/ | bethe /bətxə/ | *bəgdi /*bəɡdi/ | — | *köl /*kœl/ | soku /soku/ |
| 目 | yasa /jasa/ | yasa /jasa/ | yasa /jaza/ | *jāsa /*jaːsa/ | — | *nidün /*nidyn/ | moku /moku/ |
| 耳 | šan /ʃan/ | šan /ʃan/ | šan /ɕan/ | *sēn /*seːn/ | — | *cikin /*tʃikin/ | ni /ɲi/ |
| 口 | angga /aŋɡa/ | angga /aŋɡa/ | angga /aŋɢa/ | *amŋa /*amŋa/ | — | *aman /*aman/ | kou /kou/ |
| 頭 | uju /ud͡ʒu/ | uju /udʑu/ | uju /ud͡ʑu/ | *dil /*dil/ | — | *terixün /*terixyn/ | tou /tou/ |
| 心 | niyaman /njaman/ | niyaman /niaman/ | niyaman /ɲaman/ | *mēwan /*meːwan/ | — | *jirüken /*dʒiryken/ | sim /ɕim/ |
| 血 | senggi /səŋɡi/ | senggi /səŋɡi/ | senggi /səŋɣi/ | *sēksə /*seːksə/ | — | *cisu(n) /*tʃisun/ | keti /keti/ |
| 肉 | yali /jali/ | yali /jali/ | yali /jali/ | *uldʒə /*uld͡ʒə/ | — | *mika(n) /*mikan/ | niku /ɲiku/ |
| 上 | dele /dələ/ | dele /dələ/ | dele /dələ/ | *ugi /*uɡi/ | — | *degere /*deɡere/ | zyau /ʑau/ |
| 下 | fejile /fəd͡ʒilə/ | fejile /fəjilə/ | fejile /fəd͡ʑilə/ | *xərgi /*xərɡi/ | — | *doxora /*doxora/ | ge /ŋe/ |
| 中 | dulimba /dulimba/ | dulin /dulin/ | dulimba /dulimba/ | *dulin /*dulin/ | — | *dumda /*dumda/ | tyuu /tʲuu/ |
| 中 | goibumbi /ɡoibumbi/ | — | goibumbi /ɢɔibum/ | *dulin /*dulin/ | — | *dumda /*dumda/ | tyuu /tʲuu/ |
| 央 | dulimbai /dulimbai/ | dulimbai /dulimbai/ | dulimbai /dulimbai/ | *dulin /*dulin/ | — | — | au /au/ |
| 左 | hashū /xaʃuː/ | hashū /haʃɯ/ | hashū /χaɕu/ | *dʒəgün /*d͡ʒəɡyn/ | — | *jegün /*dʒeɡyn/ | sa /sa/ |
| 右 | ici /it͡ʃi/ | ici /itɕi/ | ici /it͡ɕi/ | *aŋān /*aŋaːn/ | — | *baragun /*baraɣun/ | iu /iu/ |
| 東 | dergi /dərɡi/ | dergi /dərɡi/ | dergi /dərɡi/ | — | — | *jegün /*dʒeɡyn/ | tou /tou/ |
| 西 | wargi /warɡi/ | wargi /warɡi/ | wargi /warɡi/ | — | — | *baragun /*baraɣun/ | sai /sai/ |
| 南 | julergi /d͡ʒulərɡi/ | julergi /dʑulərɡi/ | julergi /d͡ʑulərɡi/ | — | — | *emüne /*emyne/ | nam /nam/ |
| 北 | amargi /amarɡi/ | amargi /amarɡi/ | amargi /amarɡi/ | — | — | *hoyitu /*hojitu/ | poku /poku/ |
| 行 | yabumbi /jabumbi/ | yabu- /jabu-/ | yabumbi /jawum/ | *jabu- /*jabu-/ | — | *yabu- /*jabu-/ | gyau /ŋʲau/ |
| 行 | faidan /faidan/ | — | faidan /faidan/ | *ŋənə- /*ŋənə-/ | — | *yabu- /*jabu-/ | kau /kau/ |
| 来 | jimbi /d͡ʒimbi/ | ji- /dʑi-/ | jimbi /d͡ʑim/ | *əmə- /*əmə-/ | — | *ire- /*ire-/ | rai /rai/ |
| 去 | genembi /ɡənəmbi/ | gene- /ɡənə-/ | genembi /ɡənəm/ | *ŋənə- /*ŋənə-/ | — | *od- /*od-/ | ko /ko/ |
| 見 | sabumbi /sabumbi/ | sabu- /sabu-/ | sabumbi /sabum/ | *ičə- /*it͡ʃə-/ | — | *üje- /*ydʒe-/ | ken /ken/ |
| 聞 | donjimbi /dond͡ʒimbi/ | donji- /dondʑi-/ | donjimbi /dɔnd͡ʑim/ | *dōldi- /*doːldi-/ | — | *sonos- /*sonos-/ | mon /mon/ |
| 食 | jembi /d͡ʒəmbi/ | je- /dʑe-/ | jembi /d͡ʑəm/ | *dʒəp- /*d͡ʒəp-/ | — | *ide- /*ide-/ | ziki /ʑiki/ |
| 飲 | omimbi /omimbi/ | omi- /omi-/ | omimbi /ɔmim/ | *umī- /*umiː-/ | — | *uxu- /*uxu-/ | on /on/ |
| 走 | sujumbi /sud͡ʒumbi/ | suju- /sudʑu-/ | sujumbi /sud͡ʑum/ | *tuksa- /*tuksa-/ | — | *güyü- /*ɡyjy-/ | sou /sou/ |
| 坐 | tembi /təmbi/ | te- /te-/ | tembi /təm/ | *təgə- /*təɡə-/ | — | *saxu- /*saxu-/ | za /za/ |
| 立 | ilimbi /ilimbi/ | ili- /ili-/ | ilimbi /ilim/ | *ili- /*ili-/ | — | *bos- /*bos-/ | ripu /ripu/ |
Часть LangMap — проекта визуализации языков. Это статическое, индексируемое резюме; интерактивные карты предлагают аудио произношения, фильтры и вид глобуса.