Aghem
Rumpun Atlantik-Kongo (Bantu, Grassfields, Ring)
Aghem (juga wum) adalah bahasa Bantu Grassfields cabang Ring, yang dituturkan di daerah Wum, Region Barat Laut Kamerun. Pengaruh linguistiknya tidak sebanding dengan ukurannya: karya ekstensif Larry Hyman tentang Aghem (terutama monografi 1979 "Aghem Grammatical Structure") menjadikannya bahasa rujukan utama untuk nada, penandaan fokus, dan sistem kelas nomina dalam linguistik Afrika. Menonjol karena sistem fokus dua tingkat yang tidak lazim, ditandai dengan penempatan subjek pascaverbal versus in situ, serta sistem nada dengan nada mengambang dan downstep.
Tempat dituturkan
31 kata inti dalam Aghem
Air
mê'
/meʔ/
Api
ìmáa'
/imáaʔ/
Matahari
kû'
/kuʔ/
Bulan
nâa'
/naːʔ/
Bintang
ntsə́
/ntsə́/
Ibu
mò
/mo/
Ayah
tâ
/ta/
Saya
à
/à/
Kamu
ò
/ò/
Nama
yə́ŋ
/jə́ŋ/
Mata
dyiá
/djia/
Tangan
kwô'
/kwoʔ/
Hati
mwâ
/mwa/
Cinta
nkòŋ
/ŋkoŋ/
Pohon
kpa'
/kpaʔ/
Rumah
ndô
/ndo/
Anjing
mbî
/mbi/
Kucing
gò
/ɡo/
Makan
nîa
/nia/
Minum
nyâa
/ɲaː/
Satu
mò
/mo/
Dua
bɔ́ʔɔ́
/bɔ́ʔɔ́/
Halo
kâa'
/kaːʔ/
Terima kasih
ŋyaa'
/ŋjaːʔ/
Baik
mwâ'
/mwaʔ/
Sumber
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa Atlantic-Congo (Bantu, Grassfields, Ring) terkait
| Arti | Aghem | Bahasa Meta' | Bahasa Ewondo | Bahasa Bulu | Bahasa Fang | Bahasa Kaonde | Bahasa Lingala |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | mê' /meʔ/ | mə /mə/ | medzim /medzim/ | medim /medim/ | mendim /mendim/ | mema /mema/ | máí /mai/ |
| Api | ìmáa' /imáaʔ/ | mɔŋ /mɔŋ/ | ndoa /ndoa/ | ndoa /ndoa/ | ndoa /ndoa/ | mujilo /mudʒilo/ | mɔ́tɔ /mɔtɔ/ |
| Matahari | kû' /kuʔ/ | nyam /ɲam/ | dzōb /dʒoːb/ | zobé /zobe/ | zòp /zop/ | juba /dʒuba/ | mói /moi/ |
| Bulan | nâa' /naːʔ/ | nuŋ /nuŋ/ | ngɔn /ŋɡɔn/ | ngon /ŋɡon/ | ngɔn /ŋɡɔn/ | ñondo /ɲondo/ | sánzá /sanza/ |
| Bintang | ntsə́ /ntsə́/ | ntsə́ /ntsə́/ | ôtɛtɛ /ótɛtɛ/ | ôtɛtɛ /ótɛtɛ/ | ótéteŋ /ótéteŋ/ | lutanda /lutanda/ | monzoto /monzɔtɔ/ |
| Ibu | mò /mo/ | ma /ma/ | nyia /ɲia/ | nyia /ɲia/ | nyia /ɲia/ | bama /bama/ | mamá /mama/ |
| Ayah | tâ /ta/ | ta /ta/ | tara /taɾa/ | tata /tata/ | tara /tara/ | batata /batata/ | tatá /tata/ |
| Saya | à /à/ | mə̀ /mə̀/ | ma /má/ | ma /má/ | me /me/ | amiwa /amiwa/ | ngai /ⁿɡai/ |
| Kamu | ò /ò/ | ò /ò/ | wa /wá/ | wô /wô/ | wè /wè/ | obewa /obewa/ | yo /jo/ |
| Nama | yə́ŋ /jə́ŋ/ | ə́ɲə́ /ə́ɲə́/ | jôé /ʒóé/ | jôé /ʒóé/ | djoè /dʒoɛ/ | jizhina /dʒiʒina/ | nkombo /ⁿkombo/ |
| Mata | dyiá /djia/ | dzi /dzi/ | dzìs /dʒis/ | zis /zis/ | dis /dis/ | jiso /dʒiso/ | líso /liso/ |
| Tangan | kwô' /kwoʔ/ | boa /boa/ | woó /woʔo/ | wo /wo/ | wɔ /wɔ/ | kuboko /kuboko/ | lobɔ́kɔ /lobɔkɔ/ |
| Hati | mwâ /mwa/ | mu /mu/ | nlem /nlem/ | nlem /nlem/ | nle /nle/ | muchima /mutʃima/ | motéma /motema/ |
| Cinta | nkòŋ /ŋkoŋ/ | kɔŋ /kɔŋ/ | nye'e /ɲeʔe/ | nye'a /ɲeʔa/ | ndzem /ndzem/ | butemwe /butemwe/ | bolíngo /boliŋɡo/ |
| Pohon | kpa' /kpaʔ/ | ti /ti/ | elé /ele/ | élé /ele/ | eli /eli/ | kichi /kitʃi/ | nzété /nzete/ |
| Rumah | ndô /ndo/ | nda /nda/ | nda /nda/ | nda /nda/ | nda /nda/ | nzubo /nzubo/ | ndáko /ndako/ |
| Anjing | mbî /mbi/ | mbu /mbu/ | mvu /mvu/ | mvu /mvu/ | mvu /mvu/ | mbwa /mbwa/ | mbwá /mbwa/ |
| Kucing | gò /ɡo/ | guŋ /ɡuŋ/ | esìŋga /esiŋɡa/ | esinga /esiŋɡa/ | esin /esin/ | kapuso /kapuso/ | nyáu /ɲau/ |
| Makan | nîa /nia/ | mé /me/ | di /di/ | dzia /dʒia/ | di /di/ | kuja /kudʒa/ | kolía /kolia/ |
| Minum | nyâa /ɲaː/ | nyo /ɲo/ | nyu /ɲu/ | nyu /ɲu/ | nyu /ɲu/ | kutoma /kutoma/ | komɛ́la /komɛla/ |
| Satu | mò /mo/ | mɔ /mɔ/ | fok /fok/ | fok /fok/ | bok /bok/ | umo /umo/ | mɔ̌kɔ́ /mɔkɔ/ |
| Dua | bɔ́ʔɔ́ /bɔ́ʔɔ́/ | bɛ́ /bɛ́/ | bɛ̌ /bɛ̌/ | bɛ̌ /bɛ̌/ | bɛ̀ /bɛ̀/ | bibili /bibili/ | mibale /mibale/ |
| Halo | kâa' /kaːʔ/ | mɔlɔŋ /mɔlɔŋ/ | mbɔlɔ /mbɔlɔ/ | mbolo /mbolo/ | mbolo /mbolo/ | mwapoñai /mwapoɲai/ | mbóte /mbote/ |
| Terima kasih | ŋyaa' /ŋjaːʔ/ | nfɔn /nfɔn/ | akiba /akiba/ | akiba /akiba/ | akiba /akiba/ | nasakwilila /nasakwilila/ | matɔ́ndɔ /matɔndɔ/ |
| Baik | mwâ' /mwaʔ/ | mwa /mwa/ | mbaŋ /mbaŋ/ | mbamba /mbamba/ | mbeng /mbeŋ/ | kyawama /kjawama/ | malámu /malamu/ |
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.