Wayuunaiki
Wayuu
aruaque (setentrional)
O wayuu (wayuunaiki) é a maior língua indígena do norte da Colômbia e Venezuela, com área materna na península da Guajira. Os wayuus são um povo pastoril matrilinear com forte continuidade cultural e linguística.
Onde é falada
31 palavras essenciais em Wayuu
Água
wuin
/wuin/
Fogo
siki
/siki/
Sol
kaʼi
/kaʔi/
Lua
kashi
/kaʃi/
Estrela
jolotsü
/holotsɨ/
Mãe
ei
/ei/
Pai
ashi
/aʃi/
Eu
taya
/taja/
Tu
pia
/pia/
Nome
anülia
/anɨlia/
Olho
oʼu
/oʔu/
Mão
ajapü
/axapɨ/
Coração
aaʼin
/aːʔin/
Amor
alasüin
/alasɨin/
Árvore
wunuʼu
/wunuʔu/
Casa
miichi
/miːtʃi/
Cão
erü
/eɾɨː/
Gato
misho
/miʃo/
Comer
ekaa
/ekaː/
Beber
asaa
/asaː/
Um
wanee
/waneː/
Dois
piama
/piama/
Olá
jamaya
/xamaja/
Obrigado
talé
/tale/
Bom
anasü
/anasɨ/
Fontes
Palavras comparadas
Comparado com línguas Arawakan (Northern) relacionadas
| Significado | Wayuu | Jaqaru | Sandauê | Garífuna | Ibã | Aimará | Shipibo-Conibo |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Água | wuin /wuin/ | uma /uma/ | tsʼa /tsʼa/ | huya /huja/ | ai /ai/ | uma /uma/ | jene /hene/ |
| Fogo | siki /siki/ | nina /nina/ | tsʼoo /tsʼoː/ | watu /watu/ | api /api/ | nina /nina/ | chii /tʃiː/ |
| Sol | kaʼi /kaʔi/ | inti /inti/ | kʼɔɔ /kʼɔː/ | weyu /weju/ | mata-ari /mataari/ | inti /inti/ | bari /bari/ |
| Lua | kashi /kaʃi/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | tsoa /tsoa/ | hati /hati/ | bulan /bulan/ | phaxsi /pʰaχsi/ | oxe /oʃe/ |
| Estrela | jolotsü /holotsɨ/ | wara /waɾa/ | hĩǀáwã /hĩ́ǀáwã̀ː/ | waruguma /waɾuɡuma/ | bintang /bintaŋ/ | warawara /waɾawaɾa/ | wishati /wiʃati/ |
| Mãe | ei /ei/ | mama /mama/ | yei /jei/ | úguchu /uɡutʃu/ | indai /indai/ | mama /mama/ | tita /tita/ |
| Pai | ashi /aʃi/ | awki /awki/ | ai /ai/ | úguchili /uɡutʃili/ | apai /apai/ | tata /tata/ | papa /papa/ |
| Eu | taya /taja/ | naya /naja/ | tsi /tsíː/ | au /au/ | aku /aku/ | naya /naja/ | ea /ea/ |
| Tu | pia /pia/ | juma /huma/ | hapu /hapu/ | amürü /amɨɾɨ/ | nuan /nuan/ | juma /huma/ | mia /mia/ |
| Nome | anülia /anɨlia/ | suti /suti/ | ǁwâ /ǁʷâ/ | iri /iɾi/ | nama /nama/ | suti /suti/ | jane /ˈhane/ |
| Olho | oʼu /oʔu/ | nayra /najɾa/ | gaa /ɡaː/ | úgubu /uɡubu/ | mata /mata/ | nayra /najɾa/ | bero /bero/ |
| Mão | ajapü /axapɨ/ | ampara /ampaɾa/ | kxʼaa /kxʼaː/ | úhabu /uhabu/ | jari /dʒari/ | ampara /ampaɾa/ | mëken /mɯken/ |
| Coração | aaʼin /aːʔin/ | chuyma /tʃujma/ | ǁʼampoo /ǁʼampoː/ | anigi /aniɡi/ | ati /ati/ | chuyma /tʃujma/ | joínti /hoˈinti/ |
| Amor | alasüin /alasɨin/ | munasiña /munasiɲa/ | kalokisi /kalokisi/ | hínsiñe /hinsiɲe/ | rinduai /rinduai/ | munasiña /munasiɲa/ | noi /noi/ |
| Árvore | wunuʼu /wunuʔu/ | qhura /qʰuɾa/ | hetsʼee /hetsʼeː/ | wewe /wewe/ | kayu /kaju/ | quqa /quqa/ | jiwi /xiwi/ |
| Casa | miichi /miːtʃi/ | uta /uta/ | ge /ɡe/ | muna /muna/ | rumah /rumah/ | uta /uta/ | xobo /ʃobo/ |
| Cão | erü /eɾɨː/ | anu /anu/ | ǀɔɔ /ǀɔː/ | aulamu /aulamu/ | ukui /ukui/ | anu /anu/ | ochiti /otʃiti/ |
| Gato | misho /miʃo/ | phishi /pʰiʃi/ | misho /miʃo/ | meu /meu/ | mayau /majau/ | phisi /pʰisi/ | mishi /miʃi/ |
| Comer | ekaa /ekaː/ | mankaña /mankaɲa/ | ǁee /ǁeː/ | éiga /eiɡa/ | makai /makai/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | piti /piti/ |
| Beber | asaa /asaː/ | umaña /umaɲa/ | ʔee /ʔeː/ | ata /ata/ | ngirup /ŋirup/ | umaña /umaɲa/ | xeati /ʃeati/ |
| Um | wanee /waneː/ | maya /maja/ | tsʼekʼe /tsʼekʼe/ | aban /aban/ | satu /satu/ | maya /maja/ | westíora /westioɾa/ |
| Dois | piama /piama/ | paya /paja/ | kisó /kísôxì/ | biama /biama/ | dua /dua/ | paya /paja/ | rabé /ɾaˈbe/ |
| Olá | jamaya /xamaja/ | kamishti /kamiʃti/ | gabaeesa /ɡabaeːsa/ | mabuiga /mabuiɡa/ | salam /salam/ | kamisaki /kamisaki/ | jakon raoma /xakon raoma/ |
| Obrigado | talé /tale/ | yuspaa /juspaː/ | musʼokoyo /musʼokojo/ | seremein /seremein/ | terima kasih /terima kasih/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | irake /iɾake/ |
| Bom | anasü /anasɨ/ | shuma /ʃuma/ | tlʼobe /tɬʼobe/ | buidu /bwidu/ | manah /manah/ | suma /suma/ | jakon /xakon/ |
Parte do LangMap — um projeto de visualização linguística. Este é um resumo estático e rastreável; os mapas interativos oferecem áudio de pronúncia, filtros e uma vista de globo.