Gedeʼuffa
Gedeo
Afroasiatisch
Gedeo (Gedeʼuffa, „Gedeo-Sprache“) ist eine hochländische ostkuschitische Sprache im Süden Äthiopiens, Schwestersprache von Sidamo (sid), Hadiyya und Kembata. Die Gedeo sind landwirtschaftliche Bauern im Hochland südlich des Awasa-Sees mit einem berühmten System des Kaffee- und Enset-Anbaus (Falsche Banane), das 2023 von der UNESCO als Gedeo-Kulturlandschaft gelistet wurde — eine nachhaltige Agroforstpraxis. Sprachlich weist Gedeo typische Merkmale des hochländischen Ostkuschitischen auf: genusbasierte Subjekt-Verb-Kongruenz, Fokusmarker und komplexe Verbkonjugation. Die äthiopische Volkszählung von 2007 erfasste etwa 986.000 ethnische Gedeo, von denen die meisten auch Amharisch sprechen (zweisprachig).
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Gedeo
Wasser
woyye
/wojːe/
Feuer
gira
/ɡiɾa/
Sonne
ayyaʼne
/ajːaʔne/
Mond
agina
/aɡina/
Stern
urje
/urdʒe/
Mutter
aaki
/aːki/
Vater
eke
/eke/
Ich
ani
/ani/
Du
ati
/ati/
Name
su'ma
/suʔma/
Auge
ille
/ilːe/
Hand
anga
/aŋɡa/
Herz
wodana
/wodana/
Liebe
baxxa
/baxːa/
Baum
haqqa
/haqːa/
Haus
mine
/mine/
Hund
kaneessa
/kaneːsːa/
Katze
adurre
/aduɾːe/
Essen
ittu
/itːu/
Trinken
agittu
/aɡitːu/
Eins
mitto
/mitːo/
Zwei
lame
/lame/
Hallo
mooye
/moːje/
Danke
galaata
/ɡalaːta/
Gut
danee
/daneː/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Afro-Asiatic-Sprachen
| Bedeutung | Gedeo | Sidamo | Oromo | Wolaytta | Konso | Saho | Slowenisch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | woyye /wojːe/ | waayyo /waːjːo/ | bishaan /biʃaːn/ | haatta /haːtːa/ | pishaa /piʃaː/ | lee /leː/ | voda /ˈʋɔːda/ |
| Feuer | gira /ɡiɾa/ | giiraa /ɡiːraː/ | ibidda /ibidːa/ | tama /tama/ | apitta /apitːa/ | gira /ɡira/ | ogenj /oːɡənj/ |
| Sonne | ayyaʼne /ajːaʔne/ | arrishshe /arːiʃːe/ | aduu /aduː/ | awa /awa/ | piirtuta /piːrtuta/ | ayro /ajɾo/ | sonce /soːntsɛ/ |
| Mond | agina /aɡina/ | agana /aɡana/ | jiʼa /dʒiʔa/ | aginaa /aɡinaː/ | leya /leja/ | alsa /alsa/ | luna /luːna/ |
| Stern | urje /urdʒe/ | beeddakko /beːdːakko/ | urjii /urdʒiː/ | xoolinttee /tʼoːlintːeː/ | hikkitta /hikːitːa/ | cutuk /ħutuk/ | zvezda /ˈzʋeːzda/ |
| Mutter | aaki /aːki/ | ama /ama/ | haadha /haːɗa/ | aaya /aːja/ | aayyaa /aːjːaː/ | ina /ina/ | mati /maːti/ |
| Vater | eke /eke/ | anna /anːa/ | abbaa /abːaː/ | aawa /aːwa/ | aappaa /aːpːaː/ | abba /abba/ | oče /oːtʃɛ/ |
| Ich | ani /ani/ | ani /ani/ | ani /ani/ | taani /taːni/ | anti /anti/ | anu /ʔanu/ | jaz /jaːs/ |
| Du | ati /ati/ | ati /ati/ | ati /ati/ | neeni /neːni/ | atti /atti/ | atu /ʔatu/ | ti /tiː/ |
| Name | su'ma /suʔma/ | suʼma /suʔma/ | maqaa /makʼaː/ | sunttaa /suntːaː/ | maχχa /maχːa/ | migaq /miɡaːʕ/ | ime /iˈmeː/ |
| Auge | ille /ilːe/ | ille /ilːe/ | ija /idʒa/ | ayfee /ajfeː/ | ilta /ilta/ | inti /inti/ | oko /ɔˈkoː/ |
| Hand | anga /aŋɡa/ | anga /anɡa/ | harka /haɾka/ | kushiyaa /kuʃijaː/ | harka /harka/ | gaba /ɡaba/ | roka /ɾɔːka/ |
| Herz | wodana /wodana/ | wodanaa /wodanaː/ | onnee /onːeː/ | wozanaa /wozanaː/ | sataʔta /sataʔta/ | qalbe /qalbe/ | srce /sərtsɛ/ |
| Liebe | baxxa /baxːa/ | baxa /batʼa/ | jaalala /dʒaːlala/ | siiqaa /siːqaː/ | ʄaalaɗiyaa /ʄaːlaɗijaː/ | kaxano /kaħano/ | ljubezen /ljubeːzɛn/ |
| Baum | haqqa /haqːa/ | haqqe /haqːe/ | muka /muka/ | mittaa /mitːaː/ | ʛoyra /ʛojra/ | caar /ħaːr/ | drevo /dɾeːʋo/ |
| Haus | mine /mine/ | mine /mine/ | mana /mana/ | keettaa /keːtːaː/ | tika /tika/ | kalo /kalo/ | hiša /xiːʃa/ |
| Hund | kaneessa /kaneːsːa/ | minceeti /mintʃeːti/ | saree /saɾeː/ | kanaa /kanaː/ | kuta /kuta/ | kare /kaɾe/ | pes /pɛːs/ |
| Katze | adurre /aduɾːe/ | adurree /adurːeː/ | adurree /aduɾːeː/ | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | aturraata /aturːaːta/ | dummu /dummu/ | mačka /maːtʃka/ |
| Essen | ittu /itːu/ | itaa /itaː/ | nyaachuu /ɲaːtʃuː/ | miya /miːja/ | ɗamiyaa /ɗamijaː/ | niitan /niːtan/ | jesti /jɛːsti/ |
| Trinken | agittu /aɡitːu/ | aguraa /aɡuraː/ | dhuguu /ɗuɡuː/ | ushiya /uʃija/ | ikiyaa /ikijaː/ | yaaqab /jaːʕab/ | piti /piːti/ |
| Eins | mitto /mitːo/ | mitto /mitːo/ | tokko /tokːo/ | issino /isːino/ | takka /takːa/ | inki /inki/ | eden /ɛːdən/ |
| Zwei | lame /lame/ | lame /lame/ | lama /lama/ | naaʼʼa /naːʔːa/ | lakki /lakːi/ | lammá /lamˈma/ | dva /dʋaː/ |
| Hallo | mooye /moːje/ | nagaa yi'ne /naɡaː jiʔne/ | akkam /akːam/ | saro /saro/ | nakaytaa /nakajtaː/ | malaal /malaːl/ | živjo /ʒiːʋjo/ |
| Danke | galaata /ɡalaːta/ | gali'ne /ɡaliʔne/ | galatoomi /ɡalatoːmi/ | galatay /ɡalataj/ | — /—/ | galatto /ɡalatto/ | hvala /xʋaːla/ |
| Gut | danee /daneː/ | danchu /dantʃu/ | gaarii /ɡaːriː/ | lo'o /loʔo/ | paʛaari /paʛaːri/ | meqe /meʕe/ | dober /doːbər/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.